चैतन्य सम्बाददाता, Author at Chaitanya News - Page 37 of 1151
  • 2026-11-21
  • 09:57:33
  • शनिबार,मंसिर ०६, २०८३

About Author

दशैँमा के खाने, के नखाने? मासु र मिठाईको स्वादसँगै स्वास्थ्यको पनि ख्याल गरौँ

५. सेलरोटी, पुरी, मिठाई र खीर कति खाने?
* पानीको सट्टा गुलियो पेय: सफ्ट ड्रिङ्क, धेरै चिनी भएको जुस वा सिरपलाई नियमित पानीको विकल्प नबनाउनुहोस्।
नुन, चिनी र अस्वस्थकर बोसो धेरै भएका खानेकुरा सीमित गर्नु स्वस्थ खानपानको महत्त्वपूर्ण पक्ष हो।
 ७. कति खाने र कसरी खाने? थाल मिलाउने सजिलो तरिका:
दशैँमा कति खाने भन्ने कुरा केवल पेट भरियो कि भरिएन भन्ने आधारमा तय गर्नु हुँदैन। थालमा विभिन्न प्रकारका खानेकुराको सन्तुलन मिलाउनु पनि आवश्यक हुन्छ।
सन्तुलित भोजनको नमुना
आधा थाल — तरकारी र सलाद साग, काउली, बन्दा, फर्सी, काँक्रो वा अन्य मौसमी तरकारी
एक चौथाइ — प्रोटिनयुक्त खाना मासु, माछा, अण्डा वा दाल तथा गेडागुडी।
एक चौथाइ — भात वा रोटी भोक र शारीरिक गतिविधिअनुसार मात्रा मिलाउनुहोस्।
यो सामान्य वयस्कका लागि भोजन मिलाउने नमुना हो, सबै व्यक्तिका लागि निश्चित मात्रा होइन।
खाना खाँदा यी व्यवहार पनि अपनाउनुहोस्:
1. भोक लागेको बेला खानुहोस्, अरूले आग्रह गरेकै कारण पेट भरिएपछि पनि खाइरहनु पर्दैन।
2. बिस्तारै चपाएर खानुहोस्। छिटोछिटो खाँदा शरीरले पेट भरिएको सङ्केत बुझ्न समय पाउन सक्छ।
3. एउटै समयमा धेरै परिकार थुपारेर खानुभन्दा सानो भागमा रोजेर खानुहोस्।
4. पेट भरिएको महसुस भएपछि खाना रोक्नुहोस्।
5. मासु र मिठाई खाइसकेपछि तुरुन्तै अर्को भारी परिकार खाने बानी घटाउनुहोस्।
6. खाना खाएपछि सहज महसुस हुने गरी हल्का हिँडडुल गर्नुहोस्।
८. मधुमेह, उच्च रक्तचाप र मुटुका बिरामीले के ध्यान दिने?
दशैँमा सबै व्यक्तिको खानपान आवश्यकता एउटै हुँदैन। मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मिर्गौला रोग, मुटुरोग वा अन्य दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्या भएका व्यक्तिले आफ्नो अवस्थाअनुसार खानपान मिलाउनुपर्छ।
मधुमेह भएका व्यक्तिले: मिठाई, गुलियो पेय, चिनी मिसाइएको खीर र धेरै मात्रामा भात वा सेलरोटी खाँदा रगतमा चिनी बढ्न सक्छ। खानाको मात्रा र समय नियमित राख्नुहोस्। चिकित्सकले दिएको औषधि वा इन्सुलिनको तालिका आफैँ परिवर्तन नगर्नुहोस्।
उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिले: धेरै नुन भएको अचार, नुनिलो खाजा र अत्यधिक नुन प्रयोग गरिएका परिकार कम खानुहोस्। WHO ले वयस्कका लागि दैनिक पाँच ग्रामभन्दा कम नुन सेवन गर्न सुझाएको छ। यसमा खाना पकाउँदा र टेबलमा थपिने नुनसमेत पर्छ।
मिर्गौला रोग भएका व्यक्तिले: प्रोटिन, पोटासियम, फस्फोरस र तरल पदार्थको आवश्यकता रोगको अवस्था र उपचारअनुसार फरक हुन सक्छ। त्यसैले सबैलाई लागू हुने एउटै खानपान नियम अपनाउनुको सट्टा चिकित्सक वा पोषणविद्को सल्लाह लिनुहोस्।
मुटुरोग वा उच्च कोलेस्ट्रोल भएका व्यक्तिले: बोसोयुक्त मासु, धेरै घिउ र तेलमा पकाइएका परिकार तथा प्रशोधित मासु सीमित गर्नु राम्रो हुन्छ।
औषधि नियमित सेवन गर्ने व्यक्तिले चाडपर्वका कारण औषधि छुटाउने वा चिकित्सकको सल्लाहबिना बन्द गर्ने गर्नु हुँदैन।
 ९. दशैँमा पानी कति पिउने? चिसो पेय कि सादा पानी?
दशैँमा मासु र अन्य परिकारको मात्रा बढ्दा पानी पिउने बानी छुट्न सक्छ। शरीरलाई पानी आवश्यक हुन्छ, तर सबै व्यक्तिलाई एउटै निश्चित मात्रामा पानी चाहिन्छ भन्ने हुँदैन। मौसम, शारीरिक गतिविधि, उमेर र स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार आवश्यकता फरक पर्छ।
* दिनभरि नियमित रूपमा पानी पिउनुहोस्।
* तिर्खा लाग्दा पानी पिउन नबिर्सनुहोस्।
* धेरै गुलियो पेयलाई पानीको विकल्प नबनाउनुहोस्।
* धेरै मदिरा पिएपछि पानी पिउँदैमा मदिराको असर हट्छ भन्ने नठान्नुहोस्।
* चिकित्सकले तरल पदार्थ सीमित गर्न भनेका व्यक्तिले सोही निर्देशन पालना गर्नुहोस्। सादा पानी सामान्यतया राम्रो विकल्प हो।
 १०. दशैँमा व्यायाम र हिँडडुल किन आवश्यक छ?
चाडपर्वमा लामो समय बसेर गफ गर्ने, टेलिभिजन हेर्ने र लगातार खाने बानी बढ्न सक्छ। यस्तो अवस्थामा नियमित शारीरिक गतिविधि कायम राख्नु उपयोगी हुन्छ।
* बिहान वा साँझ आफ्नो क्षमताअनुसार हिँड्नुहोस्।
* खाना खाएपछि सहज रूपमा केही समय हिँडडुल गर्नुहोस्।
* घरायसी काम र पारिवारिक गतिविधिमा सहभागी हुनुहोस्।
* बालबालिकालाई खेल्न र चलायमान रहन प्रोत्साहित गर्नुहोस्।
* भारी भोजन गरेपछि तुरुन्तै कठिन व्यायाम नगर्नुहोस्।
शारीरिक गतिविधिले ऊर्जा खर्च, तौल व्यवस्थापन र समग्र स्वास्थ्यमा सहयोग पुर्‍याउँछ। तर व्यायाम गरेकै आधारमा अत्यधिक खानेकुरा खान मिल्छ भन्ने होइन।
११. दशैँमा पेट बिग्रिए के गर्ने?
धेरै खाने, चिल्लो खाने वा असुरक्षित खाना सेवन गर्दा पेट फुल्ने, अपच, वाकवाकी, पखाला वा पेट दुख्ने समस्या हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा थप भारी खाना खानुभन्दा हल्का, सहन सकिने भोजन र पर्याप्त तरल पदार्थमा ध्यान दिनुहोस्।
पखाला वा बान्ता भए शरीरमा पानीको कमी हुन सक्छ। आवश्यकताअनुसार जीवनजल (ओआरएस) प्रयोग गर्न सकिन्छ। गम्भीर पेट दुखाइ, दिसामा रगत, लगातार बान्ता, उच्च ज्वरो, अत्यधिक कमजोरी वा पिसाब कम हुनेजस्ता लक्षण देखिएमा स्वास्थ्यकर्मीको सहायता लिनुपर्छ।
समस्या बारम्बार दोहोरिएमा वा पहिलेदेखि पाचनसम्बन्धी रोग भएमा आफैँ औषधि सेवन गरेर बस्नुको सट्टा चिकित्सकीय सल्लाह लिनु उपयुक्त हुन्छ।
१२. दशैँमा खानपानका लागि सम्झनैपर्ने १० टिप्स:
1– भोकअनुसार खाना खानुहोस्, अरूको आग्रहमा जबर्जस्ती नखानुहोस्।
2 – मासु राम्ररी पकाएर खानुहोस् र बोसोको मात्रा घटाउनुहोस्।
3 –थालमा दाल, सागसब्जी र फलफूल समावेश गर्नुहोस्।
4– सेलरोटी, पुरी र मिठाई सानो मात्रामा खानुहोस्।
5– अत्यधिक नुन, चिनी र तेलको प्रयोग घटाउनुहोस्।
6– काँचो र पाकेको मासु छुट्टाछुट्टै राख्नुहोस्।
7 – खाना लामो समय खुला वा कोठाको तापक्रममा नराख्नुहोस्।
8–  दिनभरि नियमित पानी पिउनुहोस्।
9– हल्का हिँडडुल र शारीरिक गतिविधि कायम राख्नुहोस्।
10– दीर्घरोग भए आफ्नो चिकित्सकीय खानपान योजना पालना गर्नुहोस्।
 दशैँमा स्वाद पनि, स्वास्थ्य पनि:
दशैँ परिवारसँग रमाउने, संस्कृति जोगाउने र खुसी साटासाट गर्ने पर्व हो। यस अवसरमा मासु, सेलरोटी, खीर, मिठाई र अन्य परिकारको स्वाद लिनु स्वाभाविक हो। तर चाडपर्वको रमाइलोमा आफ्नो स्वास्थ्यलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन।
मासु खाँदैमा स्वास्थ्य बिग्रन्छ भन्ने होइन, न त मिठाई पूर्ण रूपमा त्याग्नैपर्छ। महत्त्वपूर्ण कुरा भनेको कति खाने, कस्तो परिकार रोज्ने, कसरी पकाउने र दिनभरि खानपानलाई कसरी सन्तुलित बनाउने भन्ने हो।
थालमा मासुसँगै सागसब्जी राख्ने, मिठाई थोरै खाने, पानी नियमित पिउने, सुरक्षित खाना खाने र शारीरिक गतिविधि कायम राख्ने हो भने दशैँको रमाइलोमा स्वास्थ्यको पनि ख्याल गर्न सकिन्छ।
यसपालिको दशैँमा स्वादका लागि खानुहोस्, तर स्वादकै लागि पेटलाई बोझ नदिनुहोस्। स्वस्थ शरीर, खुसी मन र परिवारसँगको आत्मीयता नै दशैँको वास्तविक रमाइलो हो।

News by दशैँमा के खाने, के नखाने? मासु र मिठाईको स्वादसँगै स्वास्थ्यको पनि ख्याल गरौँ :