काठमाडौँ– एसएलसीको नतिजा हातमा आउँदा अकलेश कुमार मिश्र को आँखाअघि भविष्यको कुनै उज्यालो चित्र थिएन। परीक्षा फेल भएको खबरले उनलाई निराश बनायो। वरिपरिका मानिसका लागि त्यो एउटा असफलता थियो, तर अकलेशका लागि त्यो जीवनको अन्तिम फैसला थिएन।

त्यही असफलताबाट सुरु भयो उनको अर्को यात्रा,आफैंलाई प्रमाणित गर्ने यात्रा।

कुनै समय एसएलसी बोर्ड परीक्षामा असफल भएका अकलेश अहिले २८ वर्षको उमेरमा नेपाल राष्ट्र बैंकमा प्रवेश गर्ने चरणमा पुगेका छन्। उनले नेपाल राष्ट्र बैंकको सहायक द्वितीय (चौथो तह) पदको परीक्षा उत्तीर्ण गरेका छन्।

यो उपलब्धि उनको शैक्षिक प्रमाणपत्रमा थपिएको एउटा पद मात्रै होइन। यो असफलताले मानिसको क्षमता निर्धारण गर्दैन भन्ने बलियो उदाहरण हो।

अकलेशको सफलताको कथा सुन्दा अहिले धेरैलाई विश्वास गर्न गाह्रो पर्न सक्छ,जसले एसएलसीमा सफलता पाउन सकेनन्, त्यही व्यक्ति पछि एमबीएमा ४ जीपीए ल्याएर पोखरा विश्वविद्यालयबाट स्वर्ण पदक हासिल गर्न सफल भए।

तर यो सफलता कुनै एक रातमा आएको होइन। यसको पछाडि अभाव, संघर्ष, निराशा, पसिना र पटक–पटक आफैंसँग गरिएको संघर्ष छ।

एसएलसीमा असफलता, तर सपनामा होइन:

अकलेशका लागि एसएलसीको असफलता पहिलो ठूलो झट्का थियो। धेरैका लागि एसएलसीको नतिजा भविष्यको दिशासँग जोडिन्थ्यो। त्यतिबेला फेल हुनु भनेको पढाइमा कमजोर हुनु, भविष्य अनिश्चित हुनु र अरूको नजरमा असफल हुनुजस्तै मानिन्थ्यो।

तर अकलेशले त्यसलाई आफ्नो परिचय बन्न दिएनन्।

एसएलसीमा फेल भए पनि उनले पढाइ छाडेनन्। बरु आफूलाई सुधार्ने अठोट गरे। उच्च माध्यमिक तहमा पुगे। त्यहाँ पनि उनले उत्कृष्ट नतिजा ल्याउन सकेनन्। दोस्रो श्रेणीमै चित्त बुझाउनुपर्‍यो।

तर दोस्रो श्रेणीले पनि उनको सपना दोस्रो बनाएन।

उनले पढाइलाई निरन्तरता दिए। आफूभित्रको कमजोरी पहिचान गर्दै अगाडि बढिरहे। परिस्थितिले जति पटक उनलाई पछाडि धकेल्यो, उनले त्यति नै पटक आफूलाई उठाउने प्रयास गरे।

यही निरन्तरताले उनको जीवनको दिशा बदल्दै गयो।

पेट पाल्न पशुपतिमा चिया बेच्दै, हातमा किताब, अकलेशको संघर्षको सबैभन्दा भावुक पाटो यही हो।

पढाइसँगै जीवन चलाउनुपर्ने बाध्यता थियो। सपना ठूलो थियो, तर स्रोत सीमित। संघर्षको समयमा उनले पशुपतिमा चिया बेचेर समेत जीवन धाने र पढाइलाई अघि बढाए।

एकातिर चिया बेचेर जीविकोपार्जन गर्नुपर्ने अवस्था, अर्कोतिर किताब समातेर भविष्य निर्माण गर्ने लक्ष्य। उनको दैनिक जीवन यही दुई पाटाबीच घुमिरह्यो।

पशुपतिको भीडमा चिया बेचिरहेका ती हातमा केवल चियाका गिलास थिएनन्, एउटा सपना पनि थियो।

अरूका लागि त्यो सामान्य श्रम हुन सक्छ। तर अकलेशका लागि त्यही श्रम उनको शिक्षाको आधार बनिरहेको थियो।

चिया बेच्दै गर्दा उनले सायद आफ्नो भविष्यको कल्पना गरेका थिए, एक दिन राम्रो पढ्ने, आफ्नो क्षमता प्रमाणित गर्ने र सम्मानजनक स्थानमा पुग्ने।

त्यो सपना पूरा गर्न उनले आफ्नो परिस्थितिलाई दोष दिएनन्। अभावलाई बहाना बनाएनन्।

बरु अभावसँगै अघि बढे।

दोस्रो श्रेणीबाट ४ जीपीएसम्मको छलाङ:

उच्च माध्यमिक तहमा दोस्रो श्रेणीमा उत्तीर्ण हुनु उनको शैक्षिक यात्राको अन्तिम उपलब्धि थिएन। बरु त्यहाँबाट उनको वास्तविक प्रतिस्पर्धा सुरु भयो।

अकलेशले आफूलाई क्रमशः सुधार्दै लगे। उच्च शिक्षा हासिल गरे। पढाइप्रतिको लगाव बढाउँदै गए। असफलताको चोटलाई कमजोरी होइन, प्रेरणामा बदल्दै गए।

समयसँगै उनको शैक्षिक प्रदर्शन पनि बदलियो।

अन्ततः उनले एमबीए तहमा ४ जीपीए प्राप्त गरे।

यो नतिजा केवल अंकको सुधार थिएन। एसएलसीमा फेल भएको विद्यार्थीबाट एमबीएमा ४ जीपीए ल्याउने विद्यार्थी बन्नु उनको निरन्तर मेहनतको परिणाम थियो।

अझ महत्वपूर्ण कुरा,उनको उत्कृष्ट प्रदर्शनले उनलाई पोखरा विश्वविद्यालयको स्वर्ण पदकसम्म पुर्‍यायो।

एक समय एसएलसीमा असफल भनेर चिनिन सक्ने युवक अब आफ्नो शैक्षिक उपलब्धिका कारण स्वर्ण पदक विजेता बने।

यहीँ उनको कथाको सबैभन्दा ठूलो मोड देखिन्छ।

असफलताको प्रमाणपत्रलाई सफलताको परिचय बनाए

समाजमा एउटा समस्या छ,हामी मानिसलाई उसको एउटा नतिजाबाट मूल्यांकन गर्न हतार गर्छौं।

परीक्षामा फेल भयो भने कमजोर।
अंक कम आयो भने असक्षम।
गरिब छ भने पछि परेको।
स्रोत छैन भने सफल हुन सक्दैन।

अकलेशको कथा यी सबै पूर्वधारणामाथि प्रश्न उठाउँछ।

एसएलसीमा फेल हुनु उनको क्षमताको अन्तिम प्रमाण थिएन। उच्च माध्यमिक तहमा दोस्रो श्रेणी आउनु पनि उनको भविष्यको सीमा थिएन।

उनले प्रमाणित गरे,नतिजा खराब हुन सक्छ, तर क्षमता खराब हुँदैन। एउटा परीक्षा असफल हुन सक्छ, तर मानिस असफल हुँदैन।

आफ्नो कमजोरी स्वीकारेर त्यसलाई सुधार्ने इच्छाशक्ति भए असफलताको ठाउँबाट पनि सफलताको बाटो सुरु गर्न सकिन्छ।

अब राष्ट्र बैंकको ढोका:

शिक्षाको क्षेत्रमा स्वर्ण पदक जितिसकेपछि पनि अकलेशको यात्रा रोकिएन।

अब उनी नेपालको प्रतिष्ठित संस्थामध्ये एक नेपाल राष्ट्र बैंकमा प्रवेश गर्ने तयारीमा छन्।

नेपाल राष्ट्र बैंकको सहायक द्वितीय (चौथो तह) पदको परीक्षा उत्तीर्ण गर्नु उनको संघर्षपूर्ण यात्राको अर्को महत्वपूर्ण उपलब्धि हो।

यसले उनको जीवनमा नयाँ अध्याय सुरु गरिदिएको छ।

पशुपतिमा चिया बेच्ने युवकदेखि एमबीएमा स्वर्ण पदक विजेता र अहिले राष्ट्र बैंकको परीक्षामा सफल उम्मेदवारसम्म आइपुग्दा अकलेशको यात्राले एउटै कुरा स्पष्ट पार्छ,परिस्थिति स्थायी हुँदैन, यदि मानिस आफ्नो लक्ष्यप्रति स्थायी रहन सक्छ भने।

चियाको गिलासदेखि स्वर्ण पदकसम्म:

अकलेश को कथा केवल एक व्यक्तिको सफलता कथा होइन।

यो ती हजारौँ युवाको कथा हो, जसले पढ्न चाहन्छन् तर आर्थिक अभावसँग जुधिरहेका छन्। ती विद्यार्थीको कथा हो, जो एउटा परीक्षामा असफल भएपछि आफूलाई असफल ठान्न थाल्छन्। ती युवाको कथा हो, जसलाई समाजले अंक र प्रमाणपत्रका आधारमा मूल्यांकन गर्छ।

अकलेशले उनीहरूलाई एउटा सन्देश दिएका छन्,  ढिलो हुनु र हार्नु एउटै कुरा होइन।

कुनै विद्यार्थी एसएलसीमा फेल हुन सक्छ। कसैले दोस्रो श्रेणी ल्याउन सक्छ। कसैसँग महँगो कलेजमा पढ्ने पैसा नहुन सक्छ। कसैले पढाइसँगै काम गर्नुपर्ने बाध्यता भोग्न सक्छ।

तर त्यसले उसको सपना सानो बनाउँदैन।

अकलेशले चिया बेच्दा पनि पढाइ छाडेनन्। दोस्रो श्रेणीमा सीमित हुँदा पनि आफूलाई त्यही स्तरमा रोकिएनन्। एमबीएमा पुगेपछि आफूलाई नयाँ ढंगले प्रमाणित गरे। ४ जीपीए ल्याए। स्वर्ण पदक जिते। र अहिले राष्ट्र बैंकको प्रतिस्पर्धात्मक परीक्षामा सफल भएका छन्।

यो यात्रामा सबैभन्दा ठूलो कुरा कुनै एउटा परीक्षा वा पद होइन।

सबैभन्दा ठूलो कुरा हो,हार नमान्ने बानी।

‘फेल’ भन्ने शब्द अन्तिम होइन:

अकलेशको कथा पढिरहेका कुनै विद्यार्थीले आफ्नो हातमा एसएलसी वा अन्य परीक्षाको कमजोर नतिजा बोकेको हुन सक्छ। उसलाई लागिरहेको हुन सक्छ,‘अब म के गर्न सक्छु?’

उत्तर अकलेशको जीवनमा छ।

एसएलसीमा फेल भए पनि अगाडि बढ्न सकिन्छ।
दोस्रो श्रेणीमा आए पनि उत्कृष्ट बन्न सकिन्छ।
आर्थिक अभाव भए पनि पढ्न सकिन्छ।
काम गर्दै पढ्न सकिन्छ।
र निरन्तर मेहनत गरे एक दिन त्यही समाजका अगाडि आफूलाई प्रमाणित गर्न सकिन्छ।

अकलेश ले यही गरेका छन्।

उनको जीवनमा असफलता आएको थियो, तर उनले असफलतालाई आफ्नो परिचय बन्न दिएनन्।

पशुपतिमा चिया बेच्दा उनले सायद भविष्यको ठूलो तस्वीर देखेका थिएनन्। तर सानो–सानो कदम चाल्दै उनी त्यही भविष्यतर्फ पुगे।

आज उनको हातमा चियाको गिलास होइन, उपलब्धिको प्रमाणपत्र छ।
कहिल्यै ‘फेल’ भनेर चिनिन सक्ने नाम आज स्वर्ण पदकसँग जोडिएको छ।
र संघर्षको त्यो यात्रा अब नेपाल राष्ट्र बैंकको ढोकासम्म पुगेको छ।

युवाका लागि एउटा सन्देश:

अकलेशको कथा एउटा सरल तर शक्तिशाली सन्देश हो,असफलता अन्त्य होइन, पुनः सुरु गर्ने अवसर हो।

जसले आज परीक्षा फेल भएको पीडा भोगिरहेको छ, उसले भोलिको सम्भावना देख्न सक्नुपर्छ। जसले आज आर्थिक अभावका कारण संघर्ष गरिरहेको छ, उसले आफ्नो परिस्थिति स्थायी हो भन्ने सोच्नु हुँदैन।

जीवनमा सबैलाई समान अवसर मिल्दैन। तर अवसर कम भएकै कारण सपना पनि कम गर्नुपर्छ भन्ने छैन।

अकलेश को यात्राले यही सिकाउँछ।

कुनै समय एसएलसीमा फेल भएका २८ वर्षीय युवक आज एमबीएमा स्वर्ण पदक जितिसकेका छन्। राष्ट्र बैंकको सहायक द्वितीय तहको परीक्षा उत्तीर्ण गरिसकेका छन्।

उनको कथा यहीँ सकिँदैन।

बरु यो कथा त्यहाँबाट सुरु हुन्छ, जहाँ धेरैले असफलतालाई अन्तिम ठान्छन्।

एसएलसीको असफलताले रोक्न नसकेको पाइला, पशुपतिमा चिया बेच्दा पनि नथाकेको मेहनत, दोस्रो श्रेणीबाट ४ जीपीएसम्मको छलाङ र स्वर्ण पदक हुँदै राष्ट्र बैंकसम्मको यात्रा, अकलेश कुमार मिश्रको कथा एउटा प्रमाण हो : मानिसको भविष्य एउटा नतिजाले होइन, उसले हार नमान्ने क्षमताले तय गर्छ।