काठमाडौँ– चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिना साउनमा मात्रै ७० हजारभन्दा बढी नेपाली वैदेशिक रोजगारीका लागि श्रम स्वीकृति लिएर विदेशिने तयारीमा पुगेका छन्। वैदेशिक रोजगार विभागको तथ्याङ्कले एक महिनामै ७० हजार ४४१ जनाले अन्तिम श्रम स्वीकृति लिएको देखाएको छ। यसले मुलुकभित्र रोजगारीको अवसर सिर्जना र विदेशमा रोजगारी खोज्ने नेपालीको प्रवृत्तिबीचको ठूलो अन्तरलाई फेरि सतहमा ल्याएको छ।

साउनको तथ्याङ्क हेर्दा दैनिक औसतमा दुई हजारभन्दा बढी नेपालीले वैदेशिक रोजगारीका लागि श्रम स्वीकृति लिएको देखिन्छ। अर्थात्, रोजगारीको खोजीमा ठूलो संख्यामा नेपाली युवा हरेक दिन अन्तर्राष्ट्रिय श्रम बजारतर्फ प्रवेश गरिरहेका छन्।

यो प्रवृत्ति केवल संख्याको वृद्धि मात्र होइन, नेपाली श्रमिकको रोजगारी गन्तव्य र सीपको अवस्थासमेत परिवर्तन भइरहेको संकेत हो। विगतमा मुख्यतः खाडी मुलुकमा केन्द्रित रहेको नेपाली श्रमिकको गन्तव्य पछिल्लो समय मलेसिया, जापान, रोमानिया, पोर्चुगल, टर्कीलगायत मुलुकसम्म विस्तार भएको देखिन्छ।

युएई पहिलो रोजाइमा:

साउनमा नेपाली श्रमिकको प्रमुख गन्तव्यका रूपमा संयुक्त अरब इमिरेट्स (युएई) देखिएको छ। एक महिनामा मात्रै १८ हजार ७८४ जनाले युएईका लागि श्रम स्वीकृति लिएका छन्।

त्यसपछि मलेसिया १२ हजार ४९८, कतार १० हजार ३६०, साउदी अरब ८ हजार ६१३ र कुवेत ४ हजार ५६७ जनाको गन्तव्य बनेका छन्। रोमानियाका लागि पनि २ हजार ९०८ जनाले श्रम स्वीकृति लिएका छन्।

खाडी क्षेत्र नेपाली श्रमिकको परम्परागत गन्तव्य भए पनि पछिल्लो तथ्याङ्कले रोजगारीका लागि वैकल्पिक मुलुक खोज्ने क्रम बढिरहेको देखाउँछ। विशेषगरी जापान, रोमानिया, पोर्चुगल र टर्कीजस्ता मुलुकमा नेपाली श्रमिकको आकर्षण विस्तार हुँदै गएको छ।

यसले नेपाली श्रमिकको रोजगारी छनोटमा पनि परिवर्तन भइरहेको संकेत गर्छ। तुलनात्मक रूपमा राम्रो आम्दानी, रोजगारीको सुरक्षा र दीर्घकालीन अवसरको खोजीमा नयाँ गन्तव्यतर्फ आकर्षण बढेको देखिन्छ।

तराईबाट विदेशिनेको संख्या धेरै:

वैदेशिक रोजगारीमा जाने श्रमिकको तथ्याङ्कमा भौगोलिक असमानता पनि स्पष्ट देखिन्छ। साउनमा सबैभन्दा धेरै श्रम स्वीकृति धनुषा जिल्लाबाट लिइएको छ। धनुषाका ३ हजार ३६८ जनाले श्रम स्वीकृति लिएका छन्।

त्यस्तै झापाका ३ हजार १४५, मोरङका २ हजार ८३५, सिराहाका २ हजार ६४८ र महोत्तरीका २ हजार ६२९ जनाले श्रम स्वीकृति लिएका छन्।

यसले तराईका जिल्लाबाट वैदेशिक रोजगारीमा जानेको संख्या उल्लेख्य रहेको देखाउँछ। स्थानीय स्तरमा पर्याप्त रोजगारीको अवसर नहुनु, कृषि क्षेत्रबाट अपेक्षित आम्दानी नहुनु तथा विदेशमा रोजगारीमार्फत परिवारको आर्थिक अवस्था सुधार गर्ने चाहना वैदेशिक रोजगारीको प्रमुख आधार बन्ने गरेको छ।

दक्ष श्रमिकको बाहुल्य:

साउनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष वैदेशिक रोजगारीमा जाने श्रमिकको सीपसम्बन्धी अवस्था हो। विभागका अनुसार ४० हजार ४९६ जना दक्ष श्रमिकका रूपमा विदेशिएका छन्।

त्यस्तै १७ हजार ९९९ जना अदक्ष र ११ हजार ४६५ जना अर्धदक्ष श्रमिक रहेका छन्। उच्च दक्ष र व्यावसायिक क्षेत्रमा जाने श्रमिकको संख्या भने निकै कम छ। उच्च दक्ष श्रमिक १०३ जना र व्यावसायिक श्रमिक ३७८ जना मात्रै छन्।

दक्ष श्रमिकको संख्या बढी हुनु सकारात्मक पक्ष भए पनि उच्च दक्ष जनशक्ति विदेशिने अवस्था कमजोर हुनु नेपाली श्रम बजारको अर्को चुनौती हो। नेपालले प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षा विस्तार गरे पनि त्यसअनुसारको रोजगारी सिर्जना गर्न नसक्दा सीप भएका युवासमेत विदेशी श्रम बजारमा निर्भर हुनुपर्ने अवस्था देखिन्छ।

म्यानपावरभन्दा व्यक्तिगत प्रक्रियाको पनि ठूलो हिस्सा:

वैदेशिक रोजगारीको प्रक्रियामा म्यानपावर कम्पनीको भूमिका अझै ठूलो छ। साउनमा कुल श्रम स्वीकृतिमध्ये २९ हजार ४४७ जनाले म्यानपावर कम्पनीमार्फत वैदेशिक रोजगारीमा जाने प्रक्रिया पूरा गरेका छन्।

त्यस्तै २७ हजार ७४८ जनाले व्यक्तिगत रूपमा पुनः श्रम स्वीकृति लिएका छन्। १२ हजार ४४२ जनाले नयाँ व्यक्तिगत श्रम स्वीकृति लिएका छन् भने ७१२ जना सरकार–देखि–सरकार प्रक्रियामार्फत विदेशिएका छन्।

यसले वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीको ठूलो हिस्सा एकपटक विदेश गएपछि पुनः त्यही श्रम बजारमा फर्किने गरेको पनि देखाउँछ। रोजगारीका लागि विदेश जानु धेरै नेपाली परिवारका लागि एकपटकको निर्णय नभई निरन्तर आर्थिक रणनीति बन्न थालेको छ।

रेमिट्यान्सको आधार कि स्वदेशी रोजगारीको चुनौती?

एक महिनामै ७० हजारभन्दा बढी नेपालीले श्रम स्वीकृति लिनुले वैदेशिक रोजगारी नेपाली अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण आधारका रूपमा स्थापित भएको देखाउँछ। विदेशबाट आउने विप्रेषणले घरपरिवारको आय, उपभोग, शिक्षा, स्वास्थ्य तथा आवासमा ठूलो योगदान पुर्‍याउँदै आएको छ।

तर यसको अर्को पाटो पनि छ। ठूलो संख्यामा युवा श्रमशक्ति विदेशिँदा देशभित्र उत्पादनशील क्षेत्रमा आवश्यक जनशक्ति अभाव हुन सक्छ। कृषि, निर्माण, पर्यटन तथा अन्य क्षेत्रमा युवाको सहभागिता घट्दै जानु दीर्घकालीन रूपमा चुनौती बन्न सक्छ।

त्यसैले वैदेशिक रोजगारीलाई केवल रोजगारीको विकल्पका रूपमा होइन, देशभित्र रोजगारी सिर्जना र सीप विकाससँग जोडेर हेर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।

साउनको ७० हजार ४४१ श्रम स्वीकृतिको तथ्याङ्कले नेपाली युवाको रोजगारीको प्राथमिकता र बाध्यता दुवैलाई देखाएको छ। विदेश जाने क्रम तत्काल रोकिएला भन्ने अवस्था छैन। तर विदेश जाने नेपालीलाई सुरक्षित, मर्यादित र दक्ष श्रमिक बनाउने तथा उनीहरूले विदेशमा सिकेको सीप र कमाएको पूँजीलाई स्वदेशमै उपयोग गर्ने वातावरण बनाउन सके वैदेशिक रोजगारीलाई अर्थतन्त्रको दीर्घकालीन अवसरमा बदल्न सकिन्छ।