शुक्रवार राति जाजरकोटलाई केन्द्रबिन्दु बनाएर गएको ६.४ म्याग्निट्यूडको भूकम्पले पश्चिम नेपालमा वर्षौँयता कायम भूकम्पीय जोखिमप्रति पुनः मानिसहरूको ध्यान तानेको विज्ञहरूले बताएका छन्।
पश्चिम नेपालको भूसतहमुनि ५०० वर्षयता भूकम्पीय शक्ति सञ्चय भइरहेको वैज्ञानिक अध्ययनहरूले देखाएका भन्दै विज्ञहरूले त्यसले आठ वा त्योभन्दा बढी म्याग्निट्यूडको भूकम्प निम्त्याउन सक्ने क्षमता राख्ने भएकाले पूर्वसावधानी अपनाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।
जाजरकोटको रामिडाँडालाई केन्द्रबिन्दु बनाएर शुक्रवार राति ११ बजेर ४७ मिनेटमा ६.४ म्याग्निट्यूडको भूकम्प गएको थियो।
त्यसयता शनिवार बिहानसम्म ४ म्याग्निट्यूडका कम्तीमा तीनवटा र त्यो भन्दा साना ३५ वटाभन्दा बढी परकम्पहरू रिकर्ड गरिएको राष्ट्रिय भूकम्प मापन केन्द्रले जनाएको छ।
राष्ट्रिय भूकम्प मापन केन्द्रका सिनिअर डिभिजनल सिस्मोलोजिस्ट लोकविजय अधिकारीका अनुसार तथ्याङ्कहरू हेर्दा पनि पछिल्लो समयमा पश्चिम नेपालमा बढी भूकम्पहरू गइरहेको छ।
उनले दैनिक रूपमा साना र बेलाबेला मझौला किसिमका भूकम्प गइरहेका घटनाले उक्त क्षेत्रमा भूकम्पीय रूपमा जोखिम रहेको देखाएको बताए।
उनले भने, “त्यहाँ भूकम्पीय शक्ति सञ्चित भएको हो। जति पनि साना र मझौला भूकम्प गइरहेका छन् त्यसले यो ठाउँमा ठूलो भूकम्प जाने शक्ति छ। भूकम्पीय जोखिममा हामी छौँ भन्ने यसले सङ्केत गर्छ।”
पृथ्वीको सतहमुनि रहेको भारतीय प्लेट प्रतिवर्ष दुई सेन्टिमिटरको दरले उत्तरमा युरेसियन प्लेटतर्फ सरिरहेकाले हिमालय क्षेत्रमा भूकम्पीय दरार पैदा भइरहेको विज्ञहरू बताउँछन्।
त्यसकारण नेपालमा भूकम्पको जोखिम रहेको भन्दै अधिकारीले भने, “जति धेरै समय, त्यति धेरै शक्ति सञ्चय हुने भयो। जति धेरै समयसम्म शक्ति बाहिर निस्किएन वा भूकम्प गएन ठूलो भूकम्प जाने सम्भावना भयो।”
अधिकारीहरूका अनुसार नेपालमा २ म्याग्निट्यूडभन्दा बढीका झन्डै १० वटा भूकम्प दैनिक रूपमा जाने गरेका छन्।
विज्ञहरूले कस्ता सुधारमा जोड दिएका छन्?
म्याग्निट्यूड आठ वा त्योभन्दा ठूलो भूकम्पलाई महाभूकम्प भन्ने गरिन्छ।
आठ वा त्योभन्दा बढी म्याग्निच्युडको भूकम्पले केन्द्रबिन्दु वरपरका क्षेत्रलाई पूर्ण रूपमा ध्वस्त गरिदिने सामर्थ्य राख्ने बताइन्छ।
विज्ञहरूले कमजोर भौतिक संरचनाका कारण भूकम्पबाट ठूलो जनधनको क्षति निम्त्याउने गरेको भन्दै त्यसमा सुधार गर्नुपर्ने धारणा राख्दै आएका छन्।
भूकम्प मापन केन्द्रका अधिकारीले जाजरकोट केन्द्रबिन्दु भएको भूकम्पका कारण भएको क्षति पनि कमजोर भवनहरूका कारण भएको बताए।
उनले भने, “९० प्रतिशतभन्दा बढीको मृत्यु भूकम्पमा हामीले बनाएको भवन अर्थात् संरचना भत्किएर हुने गर्छ। हामीले संरचनाहरू बलियो नबनाएसम्म हामी कहिल्यै पनि सुरक्षित हुन सक्दैनौँ।”