हेटौँडा– चार दशकअघि हेटौँडाको राप्ती नदी किनारमा दुई–तीन परिवारले सुरु गरेको छठ पूजा अहिले हजारौँ परिवारको साझा धार्मिक तथा सांस्कृतिक उत्सव बनेको छ । समयसँगै विस्तार हुँदै गएको यो परम्पराले हेटौँडाको धार्मिक आस्था, सामाजिक एकता र सांस्कृतिक पहिचानलाई समेत बलियो बनाउँदै आएको छ ।
यस वर्ष पनि राप्ती नदी तटमा हजारौँ श्रद्धालुको उपस्थितिमा छठ पर्व उल्लास र भक्तिभावका साथ सम्पन्न भएको छ । आइतबार साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएका व्रतालुहरूले सोमबार बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गरेसँगै चार दिने छठ पर्व विधिवत् रूपमा समापन गरेका हुन् ।
व्रतालुहरू बिहानैदेखि पूजाका सामग्रीसहित राप्ती नदी किनारमा भेला भएका थिए । बाँसका ढाकी र सुपलीमा उखु, केरा, नरिवल, अदुवा, कागतीलगायतका सामग्री सजाएर उनीहरूले उदाउँदो सूर्यको पहिलो किरणसँगै जल र प्रसाद अर्पण गरे । सूर्यदेव र छठी मैयासँग परिवारको सुख, शान्ति, समृद्धि, सन्तानको कल्याण तथा आरोग्यको कामना गर्दै पूजा गरिएको थियो ।
छठ पर्वको अन्तिम तथा महत्वपूर्ण विधिका रूपमा रहेको उषा अर्घ्य सम्पन्न गरेपछि व्रतालुहरूले पारण गरी व्रत समापन गरेका छन् ।
राप्ती तटमा छठ मनाउने परम्परा सुरु भएको ४६ वर्ष पुगेको छ । विसं २०३७ मा सीमित परिवारबाट सुरु भएको पूजा अहिले हजारौँ परिवारको सहभागितामा हुने ठूलो धार्मिक उत्सवका रूपमा स्थापित भएको छ । सानो समूहबाट सुरु भएको यो परम्पराले पुस्तान्तरण हुँदै समुदायलाई एउटै धार्मिक तथा सांस्कृतिक सूत्रमा जोडेको छ ।
छठ पर्वको मुख्य विशेषता अस्ताउँदो र उदाउँदो दुवै सूर्यलाई समान श्रद्धाका साथ अर्घ्य अर्पण गर्नु हो । सूर्यलाई जीवन, ऊर्जा र प्रकृतिको आधार मान्दै गरिने यो पूजाले प्रकृतिप्रतिको सम्मान र कृतज्ञताको सन्देशसमेत दिने गरेको छ ।
चार दिनसम्म विभिन्न विधि र परम्पराअनुसार मनाइने छठ पर्व नहाय–खायबाट सुरु हुन्छ । दोस्रो दिन खरना गरिन्छ । यस दिन व्रतालुहरू दिनभर उपवास बसेर साँझ विशेष प्रसाद ग्रहण गर्छन् । त्यसपछि सुरु हुने निर्जला व्रतमा पानीसमेत नपिई अस्ताउँदो र उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गरिन्छ ।
छठका लागि ठेकुवा, भुसुवा तथा विभिन्न फलफूलका प्रसाद तयार गरिन्छ । प्रसाद बनाउँदा शुद्धता र पवित्रतालाई विशेष ध्यान दिइन्छ । परिवार तथा आफन्तसँगै घाट पुगेर सामूहिक रूपमा पूजा गर्ने परम्पराले यस पर्वलाई धार्मिक अनुष्ठानमा मात्र सीमित नराखी पारिवारिक मिलन र सामाजिक सद्भावको अवसरसमेत बनाएको छ ।
यस वर्ष राप्ती नदी तटमा छठ पर्वलाई व्यवस्थित बनाउन सात सय मिटर लामो पण्डाल निर्माण गरिएको थियो । बिहानैदेखि पूजास्थलमा व्रतालु, श्रद्धालु र दर्शकहरूको उल्लेख्य चहलपहल देखिएको थियो । आयोजकका अनुसार गत वर्ष पनि राप्ती तटमा ठूलो संख्यामा भक्तजन तथा दर्शक सहभागी भएका थिए ।
पर्व व्यवस्थापनका लागि हेटौँडा उपमहानगरपालिकाले पाँच लाख रुपैयाँ सहयोग गरेको थियो भने बागमती प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्रालयले करिब सात लाख रुपैयाँ बराबरका साउन्ड सिस्टमका उपकरण उपलब्ध गराएको थियो । पूजा स्थलको सुरक्षा तथा भीड व्यवस्थापनका लागि दुई सयभन्दा बढी प्रहरी, स्काउट र स्वयंसेवक परिचालन गरिएको थियो ।
व्रतालु कनकप्रभा चौधरीका अनुसार छठमा आफूले सकेअनुसारका मिष्ठान्न तथा प्रसाद सूर्यदेवलाई अर्पण गरी अर्घ्य दिने चलन छ । अर्की व्रतालु सकुन्तला साहले परिवारका सदस्यसहित सबैको सुख, शान्ति र कल्याणको कामना गर्दै व्रत बस्ने परम्परा रहेको बताइन् ।
राप्ती नदी तटमा वर्षौंदेखि निरन्तर हुँदै आएको छठ पूजाले धार्मिक आस्थासँगै सामाजिक सम्बन्ध र सामुदायिक एकतालाई पनि मजबुत बनाएको छ । हरेक वर्ष बढ्दै गएको सहभागिताले यस पर्वप्रति स्थानीय समुदायको आकर्षण र अपनत्व झल्काउँछ ।
दुई–तीन परिवारको सानो प्रयासबाट सुरु भएको राप्ती तटको छठ आज हजारौँ परिवारको साझा उत्सव बनेको छ । अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएर सुरु भएको पूजा उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पणसँगै सम्पन्न हुँदा यस वर्षको छठले पनि हेटौँडामा धार्मिक आस्था, परम्परा र सामाजिक एकताको सन्देश छोडेको छ ।