काठमाडौँ– चाडपर्वमा यात्रुको चाप बढेसँगै हुने टिकटको कालोबजारी, बढी भाडा असुली, क्षमताभन्दा बढी यात्रु बोक्ने तथा अपरिचित रुटमा चालक खटाउने प्रवृत्ति नियन्त्रण गर्न प्रहरीले विशेष निगरानी बढाउने भएको छ।

दशैँलगायतका चाडपर्वलाई लक्षित गर्दै नेपाल प्रहरीले प्रमुख प्रवेश तथा प्रस्थान नाकामा ‘नागरिक यात्रु सहायता कक्ष’ स्थापना गर्ने तयारी गरेको छ। सहायता कक्षमार्फत यात्रुले टिकट, भाडादर, सवारीसाधन र यात्रासम्बन्धी समस्या तत्काल राख्न सक्ने व्यवस्था मिलाइनेछ।

सोमबार प्रतिनिधि सभाको पूर्वाधार विकास समितिमा भएको छलफलमा प्रहरी नायव उपरीक्षक (डीएसपी) सुनिल जंग शाहले चाडपर्वको समयमा यात्रु ठगी रोक्न टिकट बिक्रीदेखि सवारी सञ्चालनसम्म निगरानी बढाइने जानकारी दिए।

उनका अनुसार एउटै सिटको टिकट दुई–तीन जनालाई बिक्री गर्ने, टिकटबिनै यात्रु बोक्ने, तोकिएको भन्दा बढी भाडा लिने तथा सिट क्षमताभन्दा बढी यात्रु राख्ने जस्ता समस्या नियन्त्रणका लागि सहायता कक्ष प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गरिनेछ।

सहायता कक्षमा नेपाल प्रहरी र ट्राफिक प्रहरीको उपस्थिति रहनेछ। यात्रु तथा यातायात व्यवसायीबीच भाडादरलाई लिएर विवाद भए तत्काल समाधान गर्न यातायात व्यवस्था विभागका प्रतिनिधिलाई समेत सहभागी गराउने प्रस्ताव गरिएको छ।

भाडादरदेखि टिकट काउन्टरसम्म निगरानी:

चाडपर्वमा यात्रुको सबैभन्दा ठूलो समस्या टिकट र भाडासँग जोडिने गरेको प्रहरीको अनुभव छ। सामान्य समयमा कायम हुने भाडाभन्दा बढी रकम असुल्ने, टिकट नपाइने अवस्था सिर्जना गर्ने तथा एउटै टिकट दोहोरो बिक्री गर्ने जस्ता गुनासा चाडपर्वमा बढी आउने गरेका छन्।

यही समस्या रोक्न सहायता कक्षमा विभिन्न गन्तव्यको आधिकारिक भाडादर स्पष्ट रूपमा राखिने भएको छ।

भाडादर सार्वजनिक रूपमा देखिने भएपछि यात्रुले आफूले तिर्नुपर्ने रकमबारे तत्काल जानकारी पाउनेछन्। त्यसले यातायात व्यवसायीले तोकिएको भन्दा बढी रकम मागेमा यात्रुले त्यहीँ उजुरी गर्न सक्ने वातावरण बन्ने प्रहरीको अपेक्षा छ।

प्रहरीका अनुसार टिकट बिक्री गर्ने काउन्टरमा बस्ने कर्मचारीको आधिकारिक परिचयपत्रसमेत अनिवार्य गर्ने विषयमा जोड दिइएको छ।

टिकट काट्ने व्यक्तिको परिचयपत्रसँगै ऊ कुन यातायात समिति वा कम्पनीसँग सम्बन्धित हो भन्ने स्पष्ट भएमा टिकट बिक्रीमा हुने अनियमितताको जिम्मेवारी पहिचान गर्न सहज हुनेछ।

अहिले कतिपय अवस्थामा टिकट बिक्री गर्ने व्यक्तिको स्पष्ट पहिचान नहुँदा यात्रुले समस्या परेपछि कसलाई सम्पर्क गर्ने भन्ने अन्योल हुने गरेको प्रहरीको भनाइ छ।

त्यसैले चाडपर्वमा टिकट बिक्री प्रणालीलाई व्यवस्थित बनाउने कामलाई पनि यात्रु सुरक्षा योजनाकै एउटा महत्वपूर्ण हिस्सा बनाइएको छ।

एउटै सिटको टिकट दोहोरिन नदिन कडाइ:

चाडपर्वको समयमा यात्रुको अत्यधिक चाप हुने भएकाले टिकट बिक्रीमा हुने सानो अनियमितताले पनि ठूलो समस्या निम्त्याउने गर्छ।

एउटै सिटको टिकट दुई वा तीन जनालाई बिक्री गर्ने, टिकट काटे पनि सिट नपाउने तथा टिकटबिनै यात्रु चढाउने जस्ता समस्या नियन्त्रण गर्न प्रहरी र ट्राफिक प्रहरीलाई परिचालन गरिनेछ।

यात्रु सहायता कक्षमा प्राप्त गुनासोलाई तत्काल सम्बोधन गर्ने व्यवस्था मिलाइने भएकाले टिकटसँग सम्बन्धित विवाद लामो समयसम्म नलम्बिने प्रहरीको अपेक्षा छ।

प्रहरीका अनुसार सहायता कक्ष केवल गुनासो सुन्ने ठाउँ मात्र नभई यात्रुलाई आवश्यक जानकारी दिने र सम्बन्धित निकायसम्म तत्काल समन्वय गर्ने संयन्त्रका रूपमा प्रयोग गरिनेछ।

‘क्यू–फ्री’मा पनि नयाँ अभ्यासको प्रस्ताव:

चाडपर्वको समयमा सवारीको अत्यधिक चाप व्यवस्थापन गर्न अपनाइने ‘क्यू–फ्री’ प्रणालीमा पनि सुधार आवश्यक रहेको प्रहरीको भनाइ छ।

डीएसपी शाहले एउटै रुटमा नियमित रूपमा चल्ने सवारी र सोही रुटमा अभ्यस्त चालकलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताएका छन्।

उनका अनुसार अपरिचित रुटमा नयाँ चालक पठाउँदा सडकको अवस्था, घुम्ती, जोखिमयुक्त स्थान, उकालो–ओरालो तथा सम्भावित अवरोधबारे पर्याप्त जानकारी नहुन सक्छ। यसले दुर्घटनाको जोखिम बढाउन सक्ने भएकाले क्यू–फ्री प्रणालीमा रुटअनुसारको चालक व्यवस्थापन आवश्यक छ।

उनले उदाहरण दिँदै झापा जाने बसलाई झापाकै रुटमा नियमित चल्ने चालक र पोखरा जाने बसलाई पोखरा रुटमा अभ्यस्त चालकबाट सञ्चालन गर्न प्राथमिकता दिनुपर्ने बताए।

चाडपर्वमा यात्रुको चाप थेग्न अतिरिक्त सवारी सञ्चालन गर्नुपर्ने भए पनि त्यस क्रममा चालकको रुट अनुभवलाई बेवास्ता गर्न नहुने प्रहरीको तर्क छ।
कलंकी–नागढुंगा प्रहरीको विशेष निगरानीमा:

दशैँका बेला काठमाडौं उपत्यकाबाट बाहिरिने यात्रुको सबैभन्दा ठूलो चाप कलंकी–नागढुंगा सडकखण्डमा पर्ने भएकाले प्रहरीले उक्त क्षेत्रमा विशेष ट्राफिक व्यवस्थापन योजना बनाएको छ।

चाडपर्व सुरु हुनुभन्दा करिब चार दिनअघिदेखि नै यो क्षेत्रमा सवारी चाप अत्यधिक बढ्ने अनुमान गरिएको छ।

त्यस अवधिमा उपलब्ध ट्राफिक प्रहरी तथा अन्य जनशक्तिलाई अधिकतम रूपमा परिचालन गरी जाम व्यवस्थापन गर्ने प्रहरीको तयारी छ।

कलंकीदेखि नागढुंगासम्मको सडकखण्डमा सवारीको चाप बढ्दा लामो समयसम्म यात्रु जाममा फस्ने गरेका छन्। चाडपर्वको समयमा उपत्यकाबाट बाहिरिने सवारीको संख्या थप बढ्ने भएकाले प्रहरीले जनशक्ति व्यवस्थापनलाई प्राथमिकतामा राखेको हो।

विशेषगरी मुख्य नाका, टिकट काउन्टर, बसपार्क तथा बढी सवारी चाप हुने सडकखण्डमा प्रहरीको उपस्थिति बढाइनेछ।

यात्रुको गुनासो तत्कालै सम्बोधन गर्ने लक्ष्य:

प्रहरीले यसपटक यात्रु सहायता कक्षलाई यात्रु र राज्यका सम्बन्धित निकायबीचको प्रत्यक्ष सम्पर्कस्थलका रूपमा प्रयोग गर्ने तयारी गरेको छ।

यात्रुले टिकट, भाडा, सवारीसाधन, चालक वा यात्रासम्बन्धी समस्या परेमा सहायता कक्षमा जानकारी गराउन सक्नेछन्।

भाडासम्बन्धी विषयमा यातायात व्यवस्था विभागका प्रतिनिधिसँग समन्वय गर्ने र सुरक्षासँग सम्बन्धित विषयमा नेपाल प्रहरी तथा ट्राफिक प्रहरीले तत्कालै कारबाही वा आवश्यक समन्वय गर्ने व्यवस्था मिलाउने तयारी छ।

यसले चाडपर्वको समयमा यात्रु ठगी नियन्त्रणसँगै यात्रुमा सुरक्षाको अनुभूति बढाउने प्रहरीको अपेक्षा छ।

दुर्घटना रोक्न चालक र रुटको ‘म्याचिङ’:

प्रहरीले यसपटक दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि सडकमा सवारीसाधनको संख्या व्यवस्थापन मात्र नभई चालकको रुट परिचिततालाई पनि प्राथमिकता दिने संकेत गरेको छ।

लामो दूरीको यात्रामा चालकले सडकको भौगोलिक अवस्था, जोखिमयुक्त मोड, पहिरो जाने सम्भावित स्थान, साँघुरा खण्ड तथा ट्राफिक चापबारे जानकारी राख्नु महत्वपूर्ण मानिन्छ।

त्यसैले क्यू–फ्रीको नाममा जहाँको सवारी जहाँ पठाउनेभन्दा सम्बन्धित गन्तव्यमा नियमित चल्ने चालक र सवारीलाई प्राथमिकता दिने व्यवस्था प्रभावकारी हुन सक्ने प्रहरीको भनाइ छ।

चाडपर्वमा यात्रुको संख्या बढ्दा अतिरिक्त बस थप्नु आवश्यक भए पनि चालक व्यवस्थापनमा सावधानी नअपनाए त्यसले यात्रु बोक्ने क्षमता बढाएसँगै जोखिम पनि बढाउन सक्ने प्रहरीको आकलन छ।

चाडपर्वमा तीनवटा चुनौती:

प्रहरीको तयारीअनुसार चाडपर्वको समयमा मुख्यतः तीनवटा विषयलाई प्राथमिकतामा राखिएको देखिन्छ।

पहिलो, यात्रु ठगी नियन्त्रण। बढी भाडा लिने, टिकटमा कालोबजारी गर्ने र एउटै टिकट दोहोर्‍याएर बिक्री गर्ने प्रवृत्ति रोक्नु।

दोस्रो, सवारी व्यवस्थापन। अत्यधिक यात्रु चापका कारण मुख्य नाका र राजमार्गमा हुने जाम व्यवस्थापन गर्नु।

तेस्रो, दुर्घटना न्यूनीकरण। अपरिचित रुटमा चालक परिचालन नगर्ने तथा चालक र सवारी व्यवस्थापनलाई थप व्यवस्थित बनाउनु।

यी तीनवटै विषयलाई एकीकृत गरेर सहायता कक्ष, ट्राफिक व्यवस्थापन र अनुगमनलाई सँगसँगै अघि बढाउने तयारी गरिएको छ।

चाडपर्वमा घर फर्किने यात्रुको संख्या बढ्दै जाँदा टिकटको मागसँगै यातायात व्यवसायीमाथिको दबाब पनि बढ्ने गर्छ। यस्तो अवस्थामा यात्रु र व्यवसायीबीच विवाद नबढोस् भनेर भाडादर सार्वजनिक गर्ने, टिकट बिक्रीमा संलग्न व्यक्तिको पहिचान खुलाउने र गुनासो सुन्ने संयन्त्रलाई प्रभावकारी बनाउने प्रहरीको योजना छ।

त्यससँगै सडकमा हुने अत्यधिक सवारी चापलाई व्यवस्थापन गर्न प्रमुख नाकामा जनशक्ति केन्द्रित गरिनेछ।

विशेषगरी कलंकी–नागढुंगा खण्डमा चाडपर्व सुरु हुनुभन्दा केही दिनअघिदेखि नै ट्राफिक व्यवस्थापनमा थप जनशक्ति परिचालन गरिनेछ।

यसरी प्रहरीले यस वर्षको चाडपर्वमा यात्रु सुरक्षा र सवारी व्यवस्थापनलाई केवल सडकमा ट्राफिक प्रहरी परिचालन गर्ने विषयमा सीमित नगरी टिकट बिक्री, भाडादर, चालकको रुट परिचितता, सवारीको क्षमता र मुख्य नाकाको ट्राफिक व्यवस्थापनलाई एउटै योजनामा जोड्ने तयारी गरेको छ।

यात्रु सहायता कक्ष कति प्रभावकारी हुन्छ, क्यू–फ्री प्रणालीमा रुटअनुसार चालक परिचालनको अभ्यास कति कार्यान्वयन हुन्छ र कलंकी–नागढुंगा क्षेत्रमा जनशक्ति परिचालनले सवारी चाप व्यवस्थापनमा कति सहयोग गर्छ भन्ने कुरा भने चाडपर्व सुरु भएपछि यसको वास्तविक परीक्षण हुनेछ।