- 2026-05-24
- 08:12:04
- आइतबार,जेठ १०, २०८३
1. लेखा परीक्षणको महत्व उल्लेख गर्दै आन्तरिक लेखा परीक्षण र अन्तिम लेखा परीक्षण बीचको भिन्नताबारे चर्चा गर्नुहोस् । (५+५)
लेखा परीक्षण परिचय
कार्यालयमा भएका आर्थिक कारोबारहरुको व्यवस्थित रुपमा अभिलेख राख्ने कार्यलाई लेखा भनिन्छ ।लेखाको जाँच गर्ने कार्य एवं प्रकृया नै लेखा परीक्षण हो । कुनै पनि निकायमा भएका आर्थिक कारोबाहरु र राखिएको लेखा प्रचलित कानून र सिद्धान्तबमोजिम भए नभएको सम्बन्धमा स्वतन्त्र तरिकाले जाँच, परीक्षण, विश्लेषण र मूल्याङ्कन गरी राय सहितको प्रतिवेदन गर्ने कार्यलाई लेखा परीक्षणको रुपमा बुझिन्छ ।
लेखा परीक्षणको महत्व
लेखा परीक्षणको महत्वलाई देहायबमोजिम उल्लेख गर्न सकिन्छ ।
आन्तरिक लेखा परीक्षण र अन्तिम लेखा परीक्षण बीचका भिन्नता
आन्तरिक लेखा परीक्षण र अन्तिम लेखापरीक्षणबीचका भिन्नतालाई देहायबमोजिम उल्लेख गर्न सकिन्छ ।
| क्र.सं | आन्तरिक लेखापरीक्षण | अन्तिम लेखापरीक्षण |
| १. | यो कोष तथा लेखा नियन्त्रक कार्यालयबाट गरिन्छ । | यो महालेखा परीक्षकबाट गरिन्छ। |
| २. | यसको कार्यक्षेत्र सीमित हुन्छ । | यसको कार्यक्षेत्र व्यापक हुन्छ । |
| ३. | यो १ भन्दा बढीपटक गरिन्छ । | यो बर्षको १ पटक मात्र गरिन्छ । |
| ४. | यो सुधारमुखी हुन्छ । | निरोधात्मक र नियन्त्रणात्मक हुन्छ । |
| ५. | यो नियमितता र अङ्क गणितीय शुद्धतामा आधारित हुन्छ । | यो नियमितता, कार्यदक्षता, मितव्ययिता, प्रभावकारीता र औचित्यतामा आधारित हुन्छ । |
| ६. | यो संगठनप्रति जवाफदेयी हुन्छ । | यसमा सार्वजनिक जवाफदेयिता हुन्छ। |
| ७. | यसले प्रतिवेदन व्यवस्थापकलाई दिन्छ । | यसले प्रतिवेदन संसदलाई दिन्छ। |
अत: आन्तरिक लेखा परीक्षण र अन्तिम लेखापरीक्षण वित्तीय पारदर्शिता कायम गर्ने महत्वपूर्ण औजार हुन् । यी दुई बीच अन्योन्याश्रित सम्बन्ध रहेको हुन्छ ।
2. सेवाग्राही गुनासो भनेको के हो ? सार्वजनिक निकायमा गुनासो उत्पन्न हुने कारणहरु उल्लेख गर्दै गुनासो व्यवस्थापनको व्यवहारिक विधि के-कस्ता हुन सक्छन् ? चर्चा गर्नुहोस् । (२+४+४)
सेवाग्राही गुनासोको परिचय:
सेवाग्राही गुनासो भनेको सार्वजनिक वा निजी निकायबाट सेवा लिने व्यक्तिले प्राप्त गरेको सेवाप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गर्ने औपचारिक वा अनौपचारिक माध्यम हो। यो सेवाको गुणस्तर, पहुँच, समयमा उपलब्धता वा कर्मचारीको व्यवहारसँग सम्बन्धित हुन सक्छ। गुनासो सेवा सुधारको एक महत्वपूर्ण सूचक मानिन्छ जसले संस्थालाई आफ्ना कमजोरीहरू पहिचान गर्न मद्दत गर्छ। यो लोकतान्त्रिक शासन प्रणालीमा नागरिकको अधिकार र संस्थाको जवाफदेहिताको एक महत्वपूर्ण अंग हो।
सार्वजनिक निकायमा गुनासो उत्पन्न हुने कारणहरू:
गुनासो व्यवस्थापनका व्यवहारिक विधिहरू:
निष्कर्ष:
प्रभावकारी गुनासो व्यवस्थापन प्रणालीले सार्वजनिक सेवाको गुणस्तर सुधार गर्छ र जनताको विश्वास बढाउँछ। यसले संस्थागत पारदर्शिता र जवाफदेहिता स्थापना गरी सुशासन कायम गर्न महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछ।
3. योजना भनेको के हो ? योजनाको महत्व उल्लेख गर्दै प्रभावकारी योजना निर्माण गर्दा ध्यान दिनु पर्ने विषयहरुबारे चर्चा गर्नुहोस्। (२+४+४)
योजना भनेको के हो:
योजना भनेको कुनै निश्चित लक्ष्य हासिल गर्नका लागि पूर्वनिर्धारित गरिएको कार्यविधि र रणनीति हो। यसमा भविष्यमा के गर्ने, कसरी गर्ने, कहिले गर्ने र कसले गर्ने भन्ने कुराहरूको स्पष्ट उल्लेख हुन्छ। योजना निर्माणले अनिश्चितताहरूलाई कम गर्दै संगठित र क्रमबद्ध तरिकाले काम गर्न मद्दत गर्छ। यो व्यक्तिगत, संस्थागत वा राष्ट्रिय स्तरमा सफलता प्राप्त गर्नको लागि आवश्यक पूर्वतयारी मानिन्छ।
योजनाको महत्व:
प्रभावकारी योजना निर्माण गर्दा ध्यान दिनुपर्ने विषयहरू:
निष्कर्ष:
प्रभावकारी योजना निर्माणले व्यक्तिगत र संस्थागत सफलताको आधार तयार गर्छ। यसले न केवल लक्ष्य प्राप्तिमा सहायता गर्छ ताकि दिगो विकास र प्रगतिको मार्ग पनि प्रशस्त गर्छ।
सल्लाह सुझाव तथा लोकसेवा सम्बन्धी सम्पूर्ण कक्षाका लागि चैतन्यमा सम्पर्क गर्नुहोला।
Chaitanya Academy Nepal
New Baneshwor, Shankhamool, Kathmandu
Contact No. 01-4792427, 9851246100, 9851146100
Copyright © Aishworya Prakashan Pvt. Ltd. All Rights Reserved. Design & Developed by 
