अमर थापा :

परिश्रम भनेको जीवनको मेरुदण्ड हो। परिश्रमी व्यक्ति समयको महत्त्व बुझ्छ, आलस्य र भाग्यवादमा विश्वास गर्दैन। उसले आफ्नो कर्मलाई निष्ठापूर्वक पूरा गर्छ। परिश्रमबिना प्राप्त गरिएका उपलब्धिहरू धेरै टिक्दैनन्। शारीरिक तथा मानसिक परिश्रमले व्यक्ति मात्र होइन, राष्ट्र पनि समृद्ध बन्न सक्छ।धेरै मानिसहरू भाग्यमा विश्वास गर्छन्, तर वास्तवमा परिश्रम नै भाग्यको निर्धारणकर्ता हो। यदि हामी मेहनत गर्छौं भने भाग्य पनि हामीलाई साथ दिन्छ। प्रसिद्ध भनाइ छ, “भाग्यले पनि परिश्रमीको साथ दिन्छ।”

प्रत्येक व्यक्तिको जीवनमा सफलता प्राप्त गर्ने इच्छा हुन्छ। तर, सफलता कसैलाई सहज रूपमा प्राप्त हुँदैन। यसको लागि कडा परिश्रम, लगनशीलता, धैर्य, र अनुशासन आवश्यक पर्छ। मेहनती र परिश्रमी व्यक्ति कठिनाइहरूका बीच पनि निरन्तर प्रयास गर्छन् र अन्ततः सफलता हासिल गर्छन्।इतिहास साक्षी छ कि संसारका ठूला व्यक्तिहरू मेहनतकै कारण सफल भएका छन्। उदाहरणका लागि, थॉमस एडिसनले बिजुली बल्बको आविष्कार गर्न हजारौं पटक असफल भए, तर उनले आफ्नो परिश्रम र लगनशीलताका कारण सफलता प्राप्त गरे। छैनन्। तर, उनले भने, “म असफल भएको होइन, मैले सफल नहुने हजार तरिकाहरू पत्ता लगाएँ।” यो भनाइले स्पष्ट पार्छ कि असफलता भनेको मात्र एउटा अनुभव हो, जसले मानिसलाई सही बाटो पहिल्याउन मदत गर्छ।

यस्तै, महात्मा गान्धी, अल्बर्ट आइन्स्टाइन, बिल गेट्स, तथा अन्य थुप्रै व्यक्तिहरू कठोर मेहनतकै कारण विश्व प्रसिद्ध भएका छन्।

सफलता केवल कल्पना गरेर वा अरूबाट आशा गरेर प्राप्त हुँदैन। त्यसको लागि कठोर परिश्रम, धैर्य, र समर्पण आवश्यक पर्छ। जीवनमा स्थायी र सन्तोषजनक सफलता प्राप्त गर्न मेहनतलाई आफ्नो मूल मन्त्र बनाउनुपर्छ। जसले निरन्तर मेहनत गर्छ, ऊ अवश्य सफल हुन्छ।

मानिसको जीवन यात्रा सीधा र सहज हुँदैन। यस यात्रामा विभिन्न चुनौतीहरू, कठिनाइहरू, र असफलताहरू आइपर्छन्। तर, जो साँचो अर्थमा मेहनती र परिश्रमी छन्, तिनीहरू ती असफलताहरूबाट निराश हुँदैनन्। बरु, असफलतालाई पाठको रूपमा लिएर अझ बढी मेहनत गर्छन् र अन्ततः सफलता प्राप्त गर्छन्।संसारमा कुनै पनि सफल व्यक्ति प्रारम्भिक चरणमै सफल भएको पाइँदैन। तिनीहरूले कैयौँ पटक असफलता भोगेका छन्, तर कहिल्यै हार मानेका x’Fb}gg\

यसै सन्दर्भमा केही नेपाली व्यक्तित्व हरिवंश आचार्य, अनिल शाह, डा. दामोदर रेग्मी र डा. भगवान कोइरालाको परिश्रम र सफलताहरू पनि नेपाली युवाहरुको लागि लोभलाग्दो रहेको छ ।

हरिवंश आचार्यको बाल्यकाल साधारण परिवारमा बित्यो। सानै उमेरदेखि नै हास्यव्यंग्य र अभिनयमा रुचि राख्ने भए पनि त्यसलाई पेशा बनाउन सजिलो थिएन। उनले धेरै संघर्ष गर्नुपर्‍यो, विभिन्न नाटकहरूमा काम गरे, रेडियो नेपालका कार्यक्रमहरूमा सानो भूमिका निभाए ।   पढाइमा कमजोर भएर पनि मेहनतपूर्वक आफ्नो कला निखार्दै गए।

पछि उनले मदनकृष्ण श्रेष्ठसँग मिलेर ‘मह जोडी’ को स्थापना गरे। यस जोडीले नेपालमा हाँस्यव्यंग्यको क्षेत्रमा क्रान्ति नै ल्यायो। रेडियो, टेलिभिजन, स्टेज प्रोग्राम हुँदै चलचित्रसम्म उनीहरूको योगदान अमूल्य रह्यो।‘मह संचार’ मार्फत सामाजिक विषयलाई हास्यशैलीमा प्रस्तुत गर्दै नेपाली समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन योगदान गरे।

हरिवंश आचार्य चलचित्र क्षेत्रमा पनि सफल भएका छन्। उनले ‘राजामति’, ‘सन्देश’, ‘शत्रु गते’, ‘दाल भात तरकारी’ जस्ता सुपरहिट चलचित्रमा काम गरे। संगीततर्फ पनि उनले ‘चञ्चले’, ‘परान जान्थ्यो’, जस्ता गीतहरू गाएर चर्चा कमाए। हास्यव्यंग्य गीत ‘नटुनिएर…’ निकै लोकप्रिय भयो।

हरिवंश आचार्यको जीवनी ‘चिना हराएको मान्छे’ उनको संघर्ष, परिश्रम, र सफलताको कहानी बताउने उत्कृष्ट कृति हो। यस पुस्तकमा उनले आफ्नो व्यक्तिगत जीवन, श्रीमतीको निधनपछि भोगेको मानसिक संघर्ष, तथा सफलताका भोगाइहरू सेयर गरेका छन्। उनको हरिवहादुर टेलिश्रृंखला र पुस्तक निकै चर्चित बन्यो । टेलिश्रृंखलाहरु कान्तिपुर, १५ गते , विज्ञापनमा उनको भूमिका अति नै उत्कृष्ट रहेको छ ।

हरिवंश आचार्य समाजसेवामा पनि सक्रिय छन्। उनी विभिन्न च्यारिटी कार्यक्रम, सचेतना अभियान, र समाज सुधारका गतिविधिमा संलग्न छन्।  हरिवंश आचार्यको जीवन परिश्रम, धैर्य, र लगनशीलताको उत्कृष्ट उदाहरण हो। साधारण परिवारबाट आएका उनले निरन्तर मिहिनेत गरी नेपाली मनोरञ्जन क्षेत्रका सर्वश्रेष्ठ कलाकारहरूमध्ये एक बन्न सफल भए। उनका हाँस्यव्यंग्य, अभिनय, संगीत, र लेखनले नेपाली समाजमा गहिरो प्रभाव पारेको छ।

अनिल शाह नेपालको बैंकिङ क्षेत्रका चर्चित व्यक्तित्व हुन्। उनको परिश्रम, दूरदृष्टि, र नेतृत्व क्षमताले उनलाई सफल बैंकरका रूपमा स्थापित गराएको छ। उनले नेपालका ठूला बैंकहरूलाई सफलताका नयाँ उचाइमा पुर्‍याएका छन्।

अनिल शाहले आफ्नो स्कुले शिक्षा नेपालमा पूरा गरे। उच्च शिक्षा भने उनले भारतको दिल्ली विश्वविद्यालय र अमेरिकाको जर्ज वाशिङ्टन युनिभर्सिटीबाट गरेका छन्। वित्त, व्यवस्थापन, र नेतृत्व क्षमतामा उत्कृष्ट ज्ञान हासिल गरेर उनी नेपाल फर्किए।

नेपाल फर्किएपछि अनिल शाहले बैंकिङ क्षेत्रमा काम गर्न थाले। शुरुवाती दिनहरूमा उनले विभिन्न पदमा अनुभव बटुल्दै गए। उनले नेपाली बैंकिङ प्रणालीमा आधुनिक व्यवस्थापन शैली भित्र्याउने सोच बनाए।उनले नेपालमा ग्राहकमैत्री बैंकिङ सेवा र प्रविधिमा आधारित बैंकिङ प्रणाली भित्र्याउन ठूलो भूमिका खेले। बैंकलाई डिजिटल प्रविधिसँग जोड्दै विभिन्न सुविधाहरू प्रदान गर्न उनले अग्रसरता लिए।उनले बैंकहरूलाई व्यवसायिक र सामाजिक उत्तरदायित्वका हिसाबले पनि सफल बनाउन पहल गरे।उनले ‘वित्तीय पहुँच सबैका लागि’ भन्ने अवधारणा ल्याएर बैंकिङ प्रणालीलाई ग्रामीण भेगसम्म पुर्‍याउने प्रयास गरे।बैंकिङ क्षेत्रमा मात्र नभई, युवाहरूका लागि उनी प्रेरणादायी वक्ता पनि हुन्।उनले नेतृत्व विकास, व्यवसायिक सफलता, र लगनशीलता सम्बन्धी विभिन्न सेमिनारहरूमा आफ्नो अनुभव बाँड्ने गर्छन्।उनले ‘Nepal Leadership Academy’ जस्ता संस्थामार्फत युवा पुस्तालाई नेतृत्व क्षमताको प्रशिक्षण दिइरहेका छन्।बैंकिङ क्षेत्रका अलावा उनले समाजसेवामा पनि योगदान दिएका छन्।विभिन्न शैक्षिक तथा उद्यमशीलता कार्यक्रमहरूमा संलग्न हुँदै युवाहरूलाई सशक्त बनाउन उनले काम गरिरहेका छन्।

अनिल शाह नेपालका एक सफल बैंकर मात्र नभई, कुशल नेतृत्वकर्ता, प्रेरक वक्ता, र समाजसेवी पनि हुन्। उनले आफ्नो परिश्रम, लगनशीलता, र नवीन सोचमार्फत नेपालका बैंकिङ क्षेत्रलाई नयाँ युगमा प्रवेश गराएका छन्। उनी युवाहरूका लागि प्रेरणाको स्रोत हुन्, जसले कठिन परिश्रम र सही सोचले सफलता प्राप्त गर्न सकिन्छ भन्ने प्रमाणित गरेका छन्।

डा. दामोदर रेग्मी मेहनती, विद्वान्, र बहुप्रतिभाशाली व्यक्तित्व हुन्। उनी  प्रशासनका विज्ञ, कुशल प्रशासक, तथा आधुनिक गीतका प्रतिभाशाली गीतकार हुन्। उहाँको परिश्रम, लगनशीलता, र निरन्तर साधनाले उहाँलाई विभिन्न क्षेत्रमा सफल बनाएको छ। मध्यम वर्गीय परिवारमा जन्मिएका उनले तानसेन वाट आइ एस सी सम्म,रत्न राज्य लक्ष्मी क्याम्पस काठमाण्डौबाट अर्थशास्त्र र गणितमा बी ए, त्रि वि वि वाट जनप्रशासनमा स्नातकोत्तर गरे । सरकारी सेवामा जोडिएपछि पनि अध्ययनलाई ब्रेक लगाएनन्,विट मारेनन् । उनी अध्ययनकै सिलसिलामा चीन पुगे र त्यहाँस्थित ,छिन्ह्वा विश्व विद्यालय बेजिंग  अन्तर्राष्ट्रिय जनप्रशासनमा स्नातकोत्तर गरे । अन्नामलाइ विश्व विद्यालय भारतवाट मूल्य शिक्षा र आध्यात्मिकतामा स्नातकोत्तर र हालसालै कौटिल्यकालीन भन्सार प्रशासनको सन्दर्भमा नेपालमा भन्सार प्रशासन सुधारको प्रभावकारिता विषयमा पी एच डी उपाधि हासिल गरेका छन् ।

०५५ सालमा निजामती शाखा अधिकृत खुला प्रतियोगिता भिडेर नाम निकालेका रेग्मीले ६ बर्षपछि नै उप सचिवमा बढुवा भए, आन्तरिक प्रतियोगितामार्फत ।  त्यसको तीन बर्ष पछि नै सह सचिवमा नाम निकाले, २०६८ सहसचिव आन्तरिक प्रतियोगितामा प्रथम स्थान हासिल गरे ।
स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयको कर्मचारी प्रशासन महाशाखाको प्रमुख बनेका उनले त्यही अवधिमा लामो समयदेखि सुल्टन नसकेको स्वास्थ्य सेवाको कर्मचारी समायोजन टुंग्याउने काम गरे । त्यहाँ रहँदा सरुवा र समायोजनमा अनलाईन प्रविधिको प्रयोगबाट सेवाग्राही काठमाण्डौ आउनु पर्ने हैरानी समाप्त भएको,रेग्मीकै अग्रसरतामा निजामती कर्मचारीहरुको विद्युतीय अभिलेख प्रणालीको विकास भएको हो भने,कम्पनी रजिस्टारको कार्यालयमा विद्युतीय अभिलेख प्रणालीको विकास र सुधारका चारखम्वे रणनीतिको कार्यान्वयन भएको थियो । उनी भन्सार विभागमा रहदा चीन तर्फका नाकाहरुको स्तरोन्नति र थप नाका खोल्ने वारेमा ल्हासा भन्सार संग सहमति बन्यो । यस्तै सम्पत्ती शुध्दीकरण अनुसन्धान विभागमा रहदा लामो समय अनिर्णित छानवीनहरुलाइ अन्तिम रुप दिइ मुद्दा दायर,सार्वजनिक वित्त व्यवस्थापन तालिम केन्द्रमा रहदा तालिमको स्तर र प्रभावकारितामा वृध्दि तथा तालिम केन्द्रले आइओएस प्रमाणपत्र प्राप्त गर्न पहल गरि प्रमाणपत्र प्राप्त गर्यो । ।नेपाल सरकारको सचिव पदमा रहेर उनले नेपालको प्रशासनिक क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान दिए  उनी प्रशासनका ज्ञातारकुशल लेखक पनि हुन्।

संघीयता विज्ञ,कुशल प्रशासक रेग्मीले दर्जनौ पुस्तकहरु प्रकाशन गरिरसकेका छन् । उनका संघीय शासन प्रणाली, सुशासन र विकास, नेपालमा संघीयताका अवसर र चुनौतीहरु,प्रशासनमा व्यावसायिकता र सदाचारिता,शासकीय प्रबन्ध प्रशासन र व्यवस्थापन,शासन प्रणाली र सार्वजनिक मामिलाको व्यवस्थापन,नेपालको अर्थ राजस्व र वित्त व्यवस्थाका अलवा सहलेखनमा ३ वटा पुस्तक प्रकाशित भइसकेका छन् भने फुटकर लेखहरु १६०० सयभन्दा बढी प्रकाशन भइसकेका छन् ।

डा. दामोदर रेग्मी एक सफल प्रशासक, शालीन व्यक्तित्व, अनुसन्धानकर्ता तथा प्रतिभाशाली गीतकार हुन्।उनको शव्दमा आनन्द कार्की, आनि छोइंग डोल्मा, समीक्षा अधिकारी , प्रतापदास, मुरलीधर अनु चौधरी, सुरेश लामा आदिले गीत गाएका छन्।  उनको निरन्तर परिश्रम, अध्ययनशीलता, र सिर्जनशीलताले नेपाली समाजका विभिन्न क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान पु¥याएको छ। उनको सफलताको कथा पुस्ताहरूका लागि प्रेरणादायी छ।

डा. भगवान कोइराला नेपालका ख्यातिप्राप्त हृदय रोग विशेषज्ञ, कुशल प्रशासक, र सामाजिक अभियन्ता हुन्। उहाँको अथक परिश्रम, इमानदारिता, र सेवाभावले नेपालको स्वास्थ्य क्षेत्रमा महत्वपूर्ण परिवर्तन ल्याएको छ। नेपालमा मुटुरोगको उपचारलाई सहज र सुलभ बनाउने अभियानमा उनको विशेष योगदान छ।

डा. भगवान कोइरालाको जन्म नेपालकै एक साधारण परिवारमा भएको थियो। सानैदेखि मेधावी विद्यार्थी रहेका उनले चिकित्सा क्षेत्रमा करिअर बनाउने लक्ष्य राखे।उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गतको महाराजगञ्ज मेडिकल क्याम्पसबाट एमबीबीएस गरे ।त्यसपछि भारतको एम्स (AIIMS, दिल्ली) बाट हृदय रोग विशेषज्ञताको अध्ययन गरे ।उनी नेपालका अग्रणी कार्डियोथोर्यासिक सर्जन (हृदय शल्य चिकित्सक) हुन्।

नेपालमा मुटुरोगीहरूको संख्या बढ्दै गए पनि उन्नत उपचारको अभाव थियो। डा. भगवान कोइरालाले नेपालमै हृदय रोगको उपचारको पहुँच विस्तार गर्ने उद्देश्य राखे। उनको नेतृत्वमा नेपालमै पहिलोपटक ओपन-हार्ट सर्जरी सफलतापूर्वक सम्पन्न भयो।उनकै पहलमा नेपालमा पहिलो मुटु प्रत्यारोपण सन् २०१६ मा सफलतापूर्वक सम्पन्न भयो।

उनले लामो समय बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा सेवाग्राहीमुखी सुधार ल्याए।शहीद गंगालाल राष्ट्रिय हृदय केन्द्र प्रतिष्ठानको कार्यकारी निर्देशक बने र यसलाई नेपालको प्रमुख हृदय उपचार केन्द्रका रूपमा स्थापित गरे। उनी अहिले ‘नेपाल हृदय रोग उपचार केन्द्र’ स्थापना गर्न सक्रिय छन्।

डा. भगवान कोइरालाले नेपालको स्वास्थ्य सेवालाई सुधार गर्न धेरै सुधारवादी पहलहरू गरेका छन् ।उनले अस्पतालहरूलाई व्यापारिक केन्द्र मात्र होइन, सेवा केन्द्र बनाउन जोड दिएका छन्। उनले नेपालका मेडिकल विद्यार्थीहरूलाई अनुसन्धान र सेवामुखी चिकित्सामा लाग्न प्रेरित गर्दै आएको छन्।

उनले आफ्नो जीवनको संघर्ष, मेहनत, र अनुभवलाई ‘Hridaya’ (हृदय) नामक आत्मकथामा समेटेका छन्। यो पुस्तक नेपाली पाठकमाझ अत्यन्त लोकप्रिय छ।डा. भगवान कोइराला नेपालका एक आदर्श चिकित्सक, प्रशासक, र समाजसेवी हुन्। उनको कठोर परिश्रम, नवीन सोच, र निःस्वार्थ सेवाभावले नेपालमा मुटुरोग उपचारको क्षेत्रमा युगान्तकारी परिवर्तन ल्याएको छ।

डा. भगवान कोइरालाको जीवन नेपाली चिकित्सा क्षेत्रमा उदाहरणीय छ। उनले चिकित्सा सेवालाई व्यापारिक दृष्टिकोणबाट होइन, सेवाभावबाट हेर्नुपर्ने मान्यता स्थापित गरेका छन्। उनको परिश्रम, नेतृत्व क्षमता, र समाजसेवाले नेपाली स्वास्थ्य क्षेत्रमा दूरगामी प्रभाव पारेको छ।

डा. भगवान कोइरालाले नेपालको स्वास्थ्य सेवामा पारदर्शिता, सेवा सुधार, र सहज पहुँचका लागि विभिन्न सुधार अभियानहरू अगाडि बढाएका छन्।सरकारी अस्पतालहरूको सेवा सुधार गर्न प्रभावकारी कदम चालेका छन् ।सेवा शुल्कलाई न्यून गरी सर्वसाधारणलाई गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा दिन जोड दिएका छन्।उनले स्वास्थ्य सेवा सर्वसुलभ हुनुपर्छ भन्ने मान्यता राख्दै निजी अस्पतालहरूलाई सामाजिक उत्तरदायित्व वहन गर्नुपर्ने कुरामा जोड दिएका छन्।

डा. भगवान कोइराला केवल नेपालमा मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा पनि सम्मानित चिकित्सक र स्वास्थ्य विज्ञका रूपमा चिनिनन्छन्। उनी विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य सम्मेलन, गोष्ठी, र अनुसन्धान कार्यक्रममा नेपाललाई प्रतिनिधित्व गर्दै आएका छन्। उनका अनुसन्धान लेखहरू अन्तर्राष्ट्रिय चिकित्सा जर्नलहरूमा प्रकाशित भएका छन्।उनी नेपाल सरकारका स्वास्थ्य नीतिहरू सुधार गर्न विभिन्न परामर्शदातृ समूहका सदस्य रहेका छन्।नेपालमा सुलभ मुटु उपचार नीति लागू गराउन उहाँले विशेष पहल गरेका छन्। नेपालमा एउटा अत्याधुनिक हृदय रोग उपचार केन्द्र स्थापना गर्ने अभियानमा जुटेका छन्।यस अस्पतालमा अत्याधुनिक प्रविधि, कम खर्चमा उपचार, र ग्रामीण भेगका बिरामीहरूलाई प्राथमिकता दिने योजना बनाइएको छ।नेपालमै हृदय रोग उपचारलाई विश्वस्तरीय बनाउने लक्ष्य राखिएको छ।

डा. भगवान कोइराला चिकित्सा सेवा मात्र नभई, नेतृत्व, नीति निर्माण, र सामाजिक सेवाका प्रेरणादायी व्यक्तित्व हुन्। उनले नेपालमा मुटु रोगको उपचारमा क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याउनुका साथै स्वास्थ्य सेवालाई सहज, पारदर्शी, र सर्वसुलभ बनाउन अत्यन्त महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।

परिश्रमी व्यक्तिहरूलाई थाहा हुन्छ कि असफलता भनेको स्थायी होइन, यो त केवल अस्थायी चुनौती हो। तिनीहरू आत्मबल, धैर्य, र दृढ इच्छाशक्तिले अघि बढ्छन्। जसरी नदीले अगाडि बढ्दा ढुंगा-ढुंग्रीहरू हटाउँदै निरन्तर बगिरहन्छ, त्यस्तै मेहनती व्यक्ति पनि कठिनाइहरूसँग लड्दै लक्ष्य प्राप्त गर्न अग्रसर रहन्छ।असफलता भनेको अन्त्य होइन, यो सफलता प्राप्त गर्न आवश्यक पाठ हो। मेहनती र परिश्रमी व्यक्ति कुनै असफलताबाट पछि हट्दैनन्, बरु त्यो असफलतालाई अवसरको रूपमा लिन्छन्। जसले निरन्तर प्रयत्न गर्छ, ऊ अन्ततः सफल हुन्छ।