काठमाडौँ– वर्षौंदेखि लोक सेवा आयोगको पदपूर्ति प्रक्रियाबारे उठ्दै आएको एउटा प्रमुख गुनासो थियो, विज्ञापन प्रकाशित भएपछि अन्तिम सिफारिस आउन डेढ वर्षसम्म कुर्नुपर्ने अवस्था। यसले परीक्षार्थीलाई लामो समय अन्योलमा राख्ने मात्र होइन, सरकारी निकायमा रिक्त पद लामो समयसम्म खाली रहने समस्या पनि सिर्जना गर्दै आएको थियो। अब भने आयोगले यही अवस्थालाई अन्त्य गर्ने उद्देश्यसहित नयाँ वार्षिक पदपूर्ति कार्यतालिका लागू गरेको छ।

आयोगले ‘प्रोसेस रि–इन्जिनियरिङ’ अवधारणाअनुसार नयाँ कार्यतालिका सार्वजनिक गर्दै अब विज्ञापनदेखि अन्तिम सिफारिससम्मको सम्पूर्ण प्रक्रिया एउटै आर्थिक वर्षभित्र सम्पन्न गर्ने व्यवस्था अघि सारेको हो। यसको अर्थ अब पदपूर्तिको प्रक्रिया अधिकतम १२ महिनाभित्र सकिनेछ।

यसअघि वार्षिक कार्यतालिका भनिए पनि व्यवहारमा प्रक्रिया अर्को आर्थिक वर्षसम्म लम्बिने गरेको थियो। करिब १६ महिनासम्म फैलिने पदपूर्ति प्रक्रियाले उम्मेदवार, सरकारी निकाय र सेवा प्रवाह सबैलाई प्रभावित बनाउँदै आएको थियो। नयाँ व्यवस्थाले यही ढिलाइलाई अन्त्य गर्ने लक्ष्य राखेको आयोगको भनाइ छ।

नयाँ कार्यतालिकाअनुसार प्रत्येक वर्ष भदौ महिनाको अन्तिम बुधबारदेखि पदपूर्तिको विज्ञापन सुरु हुनेछ। यससँगै विभिन्न तहका विज्ञापनलाई पनि व्यवस्थित गरिएको छ। अब सहसचिव तहको विज्ञापन भदौमै प्रकाशित हुनेछ भने उपसचिव तहको विज्ञापन असोजमा निकालिनेछ। यसअघि दुवै तहका विज्ञापन असोज महिनामै हुँदै आएका थिए।

आयोगले अर्को महत्वपूर्ण परिवर्तन पनि गरेको छ। अब एउटै श्रेणीका सबै प्राविधिक र अप्राविधिक पदको विज्ञापन एउटै मितिमा प्रकाशित गरिनेछ। यसले परीक्षा तालिका व्यवस्थापन, उम्मेदवारको योजना र आयोगको कार्यसम्पादनलाई थप व्यवस्थित बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

लिखित परीक्षा सञ्चालनमा पनि नयाँ सोच अपनाइएको छ। आयोगले सबै पदका लिखित परीक्षा वर्षायाम सुरु हुनुअघि नै सम्पन्न गर्ने लक्ष्य लिएको छ। विशेषगरी पहिलो चौमासभित्रै उपसचिव तहसम्मका लिखित परीक्षा सक्ने योजना बनाइएको छ। यसले सरकारी कार्यालयमा कार्यरत अधिकृतहरूले लामो समय परीक्षा तयारीका कारण नियमित काममा दिन नसक्ने अवस्थालाई कम गर्ने विश्वास गरिएको छ।

दशैं–तिहारजस्ता लामो सार्वजनिक बिदालाई पनि आयोगले अध्ययन र परीक्षा तयारीको अवसरका रूपमा उपयोग गर्ने अवधारणा अघि सारेको छ। यसले उम्मेदवारलाई तयारीका लागि स्पष्ट समय दिने र परीक्षा व्यवस्थापनलाई समेत सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

नयाँ कार्यतालिका निजामती सेवामा मात्रै सीमित छैन। आयोगले संगठित संस्था र सुरक्षा निकायका पदपूर्तिका लागि पनि छुट्टाछुट्टै कार्यतालिका बनाएको छ। त्यसअनुसार संगठित संस्थाका सहायक तहका पदको पूर्वयोग्यता परीक्षा साउन महिनामै सञ्चालन गरिनेछ। यसले ती निकायमा पनि पदपूर्ति प्रक्रिया समयमै सम्पन्न गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

लोक सेवा आयोगको यो कदम प्रशासनिक सुधारको एउटा महत्वपूर्ण प्रयासका रूपमा हेरिएको छ। समयमै पदपूर्ति हुँदा सरकारी कार्यालयमा जनशक्तिको अभाव कम हुनेछ, सेवा प्रवाह प्रभावकारी बन्नेछ र नयाँ कर्मचारीले पनि लामो प्रतीक्षाबिना नियुक्ति पाउनेछन्।

परीक्षार्थीका लागि पनि नयाँ कार्यतालिका राहतको विषय बन्न सक्छ। अब उनीहरूले कहिले विज्ञापन खुल्छ, कहिले परीक्षा हुन्छ र कहिले नतिजा आउँछ भन्ने स्पष्ट पूर्वानुमान गर्न सक्नेछन्। यसले अध्ययन योजना बनाउन, वैकल्पिक तयारी गर्न र अनिश्चितताको मानसिक दबाब घटाउन मद्दत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

यद्यपि, नयाँ कार्यतालिका प्रभावकारी हुन आयोगले तोकेको समयसीमाभित्र सबै प्रक्रिया सम्पन्न गर्नुपर्ने चुनौती पनि उत्तिकै ठूलो छ। लिखित परीक्षा, उत्तरपुस्तिका परीक्षण, अन्तर्वार्ता र सिफारिसजस्ता सबै चरण निर्धारित समयमै सम्पन्न गर्न आयोगको प्रशासनिक क्षमता, जनशक्ति व्यवस्थापन र प्रविधिको प्रभावकारी प्रयोग महत्वपूर्ण हुनेछ।