सार्वजनिक प्रशासनबाट सम्पादन गरिने कार्यक्रमहरूमा अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गर्ने कार्यका लागि उपयोगमा ल्याइएको सार्वजनिक सुनुवाई के हो ? यसका चरणवद्ध क्रियाकलापहरू उल्लेख गर्नुहोस्। (५+५) १०

 सर्वसाधारण र सार्वजनिक पदाधिकारी खल्ुला रुपमा एकैस्थानमा जम्मा भैनागरिकका तर्फबाट खास कार्यमा जानकारी र स्पष्टताको माग, विचार विमशर्, सुझाव, पृष्ठपोषण लिने तरिका सार्वजनिक सुनुवाई हो।
 सार्वजनिक सुनुवाई सान्दर्भिक विषयमा गरिन्छ जहा सार्वजनिक चाख अतिक्रमण वा भ्रष्टाचार, अपव्यय हनेसंभावना रहको हन्छ।
 सार्वजनिक कोषकोउदपयोग, जवाफदेहिता प्रवद्धर्न र खास विषयमा निष्कर्षमा पुग्न सार्वजनिक सुनुवाई गरिन्छ। Public Hearing is an open discourse in public place or discussion process on
the public concerns or themes/issues among the general public, stakeholders (right holders) and responsible officials (duty bearers) of organization and line
agencies –Nepal
 Public hearing is perhaps the most widespread venue for public participation-Abby Williamson, Archon Fung
 नगरिकहरूले आफ्नो धारणा राख्ने विस्तृत अवसर र मञ्च हो।
 सामाजिक परिक्षणको अंग नै भएपनि यसमा सामाजिक परीक्षणमा भन्दा केही कुराभिन्न हुन्छन्।
– सेवा प्रदाता र सेवाग्राही वा नीति निर्माता र नीतिग्राही एकैस्थानमा आमनेसामने हुन्छन्।
– सीमित प्रतिनिधि वा गुण समूह मात्र नरही सर्वसाधारण संलग्न हुन्छन्।
– आमने सामने हाकाहाकी अन्तरक्रिया गरिन्छ।
– मौखिक हन्छ।
– प्रतिवेदनका औपचारिक प्रक्रिया नरहन पनि सक्छ।
 जोन फरेष्टरका अनसार अठारौ सताव्दीबाट सार्वजनिक जग्गा प्राप्तिका सन्दर्भमा बलायतबाट शुरु भएको हो।
 अमेरिकामा सहभागितात्मक बजेटका सन्दर्भमा यसको शुरुवात भएको हो।
 विसौ सताव्दीको अन्ततिरबाट विकासमा नागरिकसमाज र गैरसरकारी संस्थाको उपयोग हुन थालेपछि सार्वजनिक सुनुवाईले महत्व पाउदै आएको छ।
 अहिले यो विश्वका सवै लोकतान्त्रिक मुलुकमा आआफ्नै ढाँचा र नाममा प्रचलित छ। अमेरिकमामा ९७ प्रतिशत स्थानीय तहहरूमा यसको उपयोग छ।
 नेपालमा उपभोक्ता समिति, वातावरण प्रभाव मूल्यांकन, सामाजिक प्रभाव मूल्यांकन, जग्गा प्राप्ति जस्ता कार्यहरूबाट शुरु भै विगत चार दशकदेखि जवाफदेहीता प्रवद्र्धनका लागि प्रचलनमा छ।
 सार्वजनिक सुनुवाई संधै आवश्यक हुँदैन, यी अवस्थामा आवश्यक मानिन्छ :
 सामाजिक परीक्षणको निष्कर्ष निकल्न
 जल्दोवल्दो विषयमा निर्णय गर्न वा निष्कर्ष निकाल्न
 सार्वसाधारणको माग हुदा
 स्रोत साधारणकोअपचलन रोक्न वा सर्वसाधारणकोहित संरक्षण गर्न आवश्यक समयमा।
 सार्वजनिक सुनुवाईका चरणहरू :
 सामाजिक परीक्षणको निष्कर्ष। विषय बस्तुको पहिचान
 समुदाय र सरोकारवाला परिचालन
 सार्वजनिक सुनुवाईका लागि समूहको पहिचान
 सुनुवाई क्रियाकलाप सञ्चालन
 खास अवस्थामा विवाद व्यवस्थापन
 नेपालमा यसको प्रचलन
– प्रजातन्त्र पुन प्राप्तिपछि छानिएको क्षेत्रमा अभ्यासमा रहेको।
– वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकनको सन्दर्भमा कानूनी अवधारणा सहित प्रयोग।
– जग्गा प्राप्ति र पनस्थापना नीतिले पनि व्यवस्था गरेको छ।
– सगरमाथा सामुदायिक रेडियो, Antenne Foundation ले Radio Debate सञ्चालन गर्दै आएको।
– निजी क्षेत्रका टीभी च्यानलले सार्वजनिक सुनुवाई, सार्वजनिक सम्वादका नामममा सञ्चालन गर्दै आएका।
– राजाको प्रत्यक्ष शासनका समयमा प्रत्येक जिल्लामा महिनामा दुई पटक प्रजिअले सार्वजनिक सुनुवाई आयोजना गर्दै आएको। अहिले नियमित छैन।
– जटिल र गहन विषयमा धेरै ब्यक्तिको लिन विभिन्न नाममा आयोजना गरिदै आएको छ।
– विवीसीकोसाझा सवाल उदाहरणीय रहेको। डिजिटल टीभी र रेडियोकोसक्रियता।