पूर्वसूचना पाएर पनि जोखिमबाट बच्न नसक्ने अवस्था अन्त्य गर्न महासचिव चापागाईंको जोड - Chaitanya News
  • 2026-11-16
  • 09:06:07
  • सोमबार,मंसिर ०१, २०८३
  • पूर्वसूचना पाएर पनि जोखिमबाट बच्न नसक्ने अवस्था अन्त्य गर्न महासचिव चापागाईंको जोड

    पूर्वसूचना पाएर पनि जोखिमबाट बच्न नसक्ने अवस्था अन्त्य गर्न महासचिव चापागाईंको जोड

    काठमाडौँ– प्राकृतिक विपद्बाट हुने मानवीय तथा आर्थिक क्षति न्यूनीकरण गर्न पूर्वसूचना जारी गर्ने प्रणालीलाई प्रभावकारी पूर्वतयारी र तत्काल प्रतिकार्यसँग जोड्नुपर्नेमा रेडक्रस तथा रेडक्रिसेन्ट सोसाइटीहरूको अन्तर्राष्ट्रिय महासंघका महासचिव जगन चापागाईंले जोड दिएका छन् ।

    टर्कीको अन्ताल्यामा जारी संयुक्त राष्ट्रसंघीय जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी पक्ष राष्ट्रहरूको ३१औँ सम्मेलन (कोप–३१) अन्तर्गत ‘सबैका लागि पूर्वसूचना’ विषयक विशेष सत्रलाई सम्बोधन गर्दै उनले विपद्को जोखिमबारे जानकारी पाउनु मात्र पर्याप्त नहुने बताए । प्राप्त सूचनाका आधारमा नागरिकले समयमै सुरक्षित कदम चाल्न सक्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्ने उनको भनाइ थियो ।

    चापागाईंका अनुसार सन् २०२२ मा ‘सबैका लागि पूर्वसूचना’ अभियान सुरु भएयता विपद् पूर्वतयारीको नीतिगत संरचना बनाउने देशको सङ्ख्या ३५ बाट बढेर ७५ पुगेको छ । सन् २०२५ मा मात्रै यस्तो पूर्वतयारीका कारण ५४ देशका ९६ लाख नागरिकले विपद् आउनुअघि आफ्नो ज्यान र जीविकोपार्जन सुरक्षित गर्न सहयोग पाएका थिए ।

    उनले पूर्वसूचनालाई समयमै पूर्वतयारीसँग जोड्नु मानवीय दायित्व मात्र नभई दूरदर्शी र बुद्धिमत्तापूर्ण निर्णयसमेत भएको उल्लेख गरे । विपद् आउनुअघि गरिने लगानीले नागरिकको जीवन, जीविकोपार्जन र आत्मसम्मान जोगाउनुका साथै विपद्पछिको ठूलो आर्थिक तथा मानवीय क्षति रोक्न सक्ने उनको भनाइ थियो ।

    विश्वका झन्डै ४० प्रतिशत देशमा विपद् आउनुअघि तयारी थाल्न सकिने पूर्वसूचना प्रणालीको स्पष्ट संयन्त्र क्रियाशील रहेको उनले जानकारी दिए । पूर्वानुमानमा आधारित पूर्वतयारीलाई व्यापक रूपमा कार्यान्वयन गर्न सकिने प्रमाणसमेत बलियो बन्दै गएको उनले बताए ।

    तर, पूर्वसूचना प्रणालीको पहुँच बढे पनि त्यसको प्रभावकारी उपयोगमा अझै चुनौती रहेको उनले औँल्याए । उनका अनुसार विपद् प्रभावित क्षेत्रका पाँच जनामध्ये चार जनाले पूर्वसूचना प्राप्त गरे पनि तीन जनामध्ये एक जनाले त्यसअनुसार सुरक्षित कदम चाल्न सकिरहेका छैनन् । सूचना प्राप्त गर्ने र त्यसलाई व्यवहारमा उतार्नेबीच रहेको यही अन्तर हटाउनु अहिलेको प्रमुख आवश्यकता भएको उनले बताए ।

    मानवीय सहायता स्रोत सीमित हुँदै गइरहेको अवस्थामा विपद् आएपछि उद्धार र राहतमा मात्र निर्भर रहन नसकिने चापागाईंको भनाइ थियो । विपद् आउनुअघि नै आवश्यक कदम चालेर क्षति र उद्धारको आवश्यकता घटाउनुपर्ने उनले बताए ।

    उनले ‘सबैका लागि पूर्वसूचना’ अभियानको सन् २०२७ लाई अन्तिम गन्तव्य नभई महत्त्वपूर्ण उपलब्धिको एउटा चरणका रूपमा लिनुपर्नेमा जोड दिए । त्यसपछि पनि राजनीतिक इच्छाशक्ति, दिगो आर्थिक स्रोत र प्रभावकारी कार्यान्वयनलाई निरन्तरता दिनु मुख्य चुनौती हुने उनको भनाइ थियो ।

    चापागाईंले जलवायु तथा मौसमसम्बन्धी पूर्वानुमानमा सुधार भए पनि त्यसलाई समयमै ठोस कार्यमा रूपान्तरण गर्न नसक्नु मुख्य कमजोरी रहेको बताए । कुन विपद् आउँदैछ, कहाँ असर गर्छ र सबैभन्दा बढी जोखिममा को छन् भन्ने जानकारी उपलब्ध हुँदै गए पनि त्यसका आधारमा तत्काल कदम चाल्न नसकिए पूर्वसूचनाको उद्देश्य पूरा नहुने उनले उल्लेख गरे ।

    उनका अनुसार पूर्वसूचना प्रणाली समुदायको अपनत्वमा आधारित हुनुपर्छ । स्थानीय बासिन्दा पूर्वसूचना प्रणालीका अन्तिम लाभग्राही मात्र नभई त्यसको सुरुआती आधारसमेत हुन् । जोखिमसँग प्रत्यक्ष जुधिरहेका स्थानीय समुदायलाई आफ्ना समस्या, प्राथमिकता र समाधानका उपायबारे सबैभन्दा बढी जानकारी हुने भएकाले उनीहरूको सहभागिता अनिवार्य रहेको उनले बताए ।

    आधुनिक प्रविधिले स्थानीय अनुभव र ज्ञानलाई वैज्ञानिक पूर्वानुमान तथा जोखिम विश्लेषणसँग जोड्न सहयोग गरेको उल्लेख गर्दै उनले प्रविधि र मौसमको पूर्वानुमानले मात्रै मानिसको ज्यान बचाउन नसक्ने स्पष्ट पारे । त्यसका लागि बलियो राजनीतिक प्रतिबद्धता, पर्याप्त लगानी, साझेदारी र समयमै गरिने ठोस कार्य आवश्यक हुने उनको भनाइ थियो ।

    चापागाईंले सरकारहरूले स्थानीय समुदाय, रेडक्रसजस्ता राष्ट्रिय संस्था, अन्तर्राष्ट्रिय निकाय तथा विकास साझेदारसँग सहकार्य गर्दै पूर्वसूचना प्रणालीको नेतृत्व लिनुपर्ने बताए । सूचना सबैसम्म पुर्‍याउनुका साथै प्रत्येक नागरिकलाई त्यसका आधारमा सुरक्षित कदम चाल्न सक्षम बनाउनु आगामी अभियानको मुख्य उद्देश्य हुनुपर्ने उनले उल्लेख गरे ।

    उनले पूर्वसूचना अभियानको सफलता जारी गरिएका सूचनाको सङ्ख्याबाट नभई सम्भावित विपद्लाई ठूलो मानवीय संकट बन्नबाट कति रोक्न सकियो भन्ने आधारमा मूल्याङ्कन गरिनुपर्ने धारणा राखे ।