नेपालको इतिहास पढ्दा एउटा दिव्य सत्य बारम्बार हाम्रो सामुन्ने उभिन्छ: यो देशमा परिवर्तन मागेर आएको होइन, परिवर्तनका लागि पुस्तौँले ठूलो मूल्य चुकाएका छन।

नालापानीको रणभूमिदेखि आजसम्मको राजनीतिक यात्रा हेर्ने हो भने हरेक पुस्ताले आफ्नो समयको अन्याय, निरंकुशता, विभेद र विसंगतिविरुद्ध आवाज उठाएको छ। कसैले सीमा र स्वाधीनताको रक्षाका लागि प्राण दिए, कसैले प्रजातन्त्रका लागि जेल र यातना सहे, कसैले निरंकुशताविरुद्ध सडक रोजे, कसैले गणतन्त्रका लागि जीवन अर्पण गरे, कसैले सामाजिक न्याय र समानताका लागि संघर्ष गरे र पछिल्लो पुस्ताले सुशासन, जवाफदेहिता, पारदर्शिता र नयाँ राजनीतिक संस्कारका लागि आफ्नो आवाज बुलन्द गरेको गौरवशालि ईतिहास छ।

यी आन्दोलनहरू अलग–अलग घटनाजस्ता देखिए पनि तिनको अन्तरात्मामा एउटै आकांक्षा छ त्यो होः जनताले सम्मानपूर्वक बाँच्न पाऊन्। राज्य जनताको सेवक बनोस्। शासन जवाफदेही होस्। न्याय सबैका लागि समान होस्। र नेपाल आफ्ना नागरिकको भविष्य निर्माण गर्ने राष्ट्र बनोस्।

यही निरन्तर यात्राको पछिल्लो अध्याय हो: जेनजी आन्दोलन।
गत भदौ २३, २०८३ लाई केवल एउटा मिति भनेर सम्झनु पर्याप्त हुँदैन। त्यो दिनले नेपाली समाज, विशेषतः नयाँ पुस्ताको मनभित्र जम्मा हुँदै आएको प्रश्न, असन्तुष्टि, अपेक्षा र परिवर्तनको आकांक्षालाई अभिव्यक्त गरेको छ।
यसलाई केवल एउटा आन्दोलनका रूपमा मात्रै होइन, नेपालको लामो लोकतान्त्रिक र परिवर्तनको यात्रामा आएको एउटा नयाँ पुस्ताको निर्णायक क्रान्तिको रूपमा बुझ्नुपर्छ।

नालापानीदेखि जेनजीसम्म : बलिदानको एउटै धागो
नालापानीमा नेपाली वीरहरूले आफ्नो माटोको रक्षाका लागि जीवन दाउमा लगाए। उनीहरूसँग आधुनिक हतियार थिएनन्, पर्याप्त स्रोत थिएन। तर उनीहरूसँग एउटा कुरा थियो: स्वाभिमान।
त्यसपछिका पुस्ताहरूले पनि आफ्नो–आफ्नो समयको चुनौतीसँग संघर्ष गरे। जहाँ निरंकुशता थियो, त्यहाँ प्रजातन्त्रको आवाज उठ्यो। जहाँ नागरिक अधिकार कुण्ठित भए, त्यहाँ आन्दोलन भयो।जहाँ सामाजिक विभेद थियो, त्यहाँ समानताको माग उठ्यो।

जहाँ राज्य जनताबाट टाढिँदै गयो, त्यहाँ जनताले राज्यलाई आफ्नो जिम्मेवारी सम्झाए।
अन्ततः नेपालको राजनीतिक प्रणालीले धेरै परिवर्तन देख्यो: राणा शासनको अन्त्य, प्रजातान्त्रिक आन्दोलन, पञ्चायतविरुद्धको संघर्ष, बहुदलीय लोकतन्त्रको पुनःस्थापना, सशस्त्र द्वन्द्व, शान्ति प्रक्रिया, जनआन्दोलन, गणतन्त्र स्थापना र त्यसपछि संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको संस्थागत यात्रा।हरेक चरणमा कसैले न कसैले मूल्य चुकाएको छ। कसैले जीवन दिएको छ।कसैले परिवार गुमाएको छ।कसैले आफ्नो जवानी जेलमा बिताएको छ।कसैले निर्वासन भोगेको छ।कसैले यातना सहेको छ।र हजारौँ–लाखौँ नागरिकले आफ्नो जीवनका महत्वपूर्ण वर्षहरू परिवर्तनको यात्रामा समर्पित गरेका छन्।त्यसैले नेपालको लोकतन्त्र कुनै एक दलको उपलब्धि होइन। यो सम्पूर्ण नेपाली समाजको साझा उपलब्धि हो। र यसको मूल्य पनि साझा रूपमा बुझिनुपर्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय इतिहासले पनि यही पाठ सिकाउँछ:
विश्वका लोकतान्त्रिक इतिहासहरू हेर्दा एउटा महत्वपूर्ण तथ्य देखिन्छ: कुनै पनि राष्ट्रले आन्दोलन र बलिदानबाट प्राप्त उपलब्धिलाई केवल सत्ता परिवर्तनमा सीमित राखेर दीर्घकालीन सफलता हासिल गरेको छैन। दक्षिण अफ्रिकालाई हेरौँ।

South Africa मा रंगभेदविरुद्धको लामो संघर्ष केवल सत्ता परिवर्तनका लागि थिएन। Nelson Mandela लगायत हजारौँ व्यक्तिको संघर्षको मूल उद्देश्य एउटा यस्तो समाज निर्माण गर्नु थियो जहाँ मानिसको अधिकार उसको छालाको रंगका आधारमा निर्धारण नहोस्। त्यहाँ राजनीतिक परिवर्तनपछि पनि सबैभन्दा ठूलो प्रश्न थियो: अब प्राप्त स्वतन्त्रतालाई कसरी न्यायपूर्ण समाजमा रूपान्तरण गर्ने?

यही कारणले मेलमिलाप, संस्थागत सुधार र सामाजिक न्यायलाई प्राथमिकता दिइयो।
अमेरिकाको नागरिक अधिकार आन्दोलनलाई हेरौँ। Martin Luther King Jr. लगायतका नेताहरूले समान अधिकारका लागि संघर्ष गरे। आन्दोलनको लक्ष्य केवल एउटा कानून परिवर्तन गर्नु थिएन; राज्य र समाजको सोच बदल्नु पनि थियो।

India को स्वतन्त्रता आन्दोलनलाई हेरौँ। Mahatma Gandhi को नेतृत्वमा भएको आन्दोलनले राजनीतिक स्वतन्त्रतासँगै नागरिक चेतना र सामाजिक जिम्मेवारीको प्रश्न उठायो।
यी सबै इतिहासको एउटा साझा सन्देश छ:

आन्दोलनको सफलता सडकमा सरकार परिवर्तन हुनु मात्र होइन; आन्दोलनले उठाएका मूल प्रश्नहरू राज्यको नीति, कानून, संस्था र नागरिक संस्कारमा स्थापित हुनु हो।यही मापदण्डबाट अब हामीले नेपालको प्रत्येक आन्दोलनलाई हेर्नुपर्छ।

वर्तमान सरकारको अगाडि इतिहासको ठूलो परीक्षा छ:

आजको सरकारका अगाडि सामान्य प्रशासनिक चुनौती मात्र छैन।यसको अगाडि इतिहासको एउटा ठूलो नैतिक परीक्षा छ।नेपालमा भएका विगतका हरेक आन्दोलन, विद्रोह, जनआन्दोलन, जनजागरण र परिवर्तनका संघर्षले उठाएका प्रश्नहरूलाई गम्भीरतापूर्वक बुझेर त्यसको सारलाई शासनको आधार बनाउने कि फेरि पुरानै राजनीतिक चक्र दोहोर्याउने?

आजको सरकारले विगतका सबै त्याग र बलिदानलाई केवल श्रद्धाञ्जलीको भाषणमा सीमित गर्नु हुँदैन।
शहीदको रगतले उठाएको प्रश्नलाई शासनको नीति बनाउनु पर्छ।जनआन्दोलनले उठाएको लोकतन्त्रको प्रश्नलाई संस्थागत लोकतन्त्रमा बदल्नुपर्छ। सामाजिक आन्दोलनले उठाएको समानताको प्रश्नलाई व्यवहारिक समानतामा बदल्नुपर्छ।

युवाले उठाएको अवसरको प्रश्नलाई रोजगारी, उद्यमशीलता र सिर्जनाको वातावरणमा बदल्नुपर्छ। र जेनजी आन्दोलनले उठाएको जवाफदेहिता, पारदर्शिता, सुशासन, राजनीतिक उत्तरदायित्व र नयाँ पुस्ताको सम्मानको प्रश्नलाई राज्य सञ्चालनको मूल धर्म बनाइनुपर्छ।

जेनजी आन्दोलनको मर्म : सरकारको मूल धर्म:
जेनजी आन्दोलनलाई बुझ्नु भनेको केवल आन्दोलनमा सहभागी युवाको माग पढ्नु होइन। यसको गहिरो मर्म बुझ्नु हो।यो पुस्ता पुरानो राजनीतिक संस्कारको निरन्तरता स्वीकार गर्न तयार छैन।उनीहरू प्रश्न गर्छन् :

किन राज्यका संस्थाहरू प्रभावकारी छैनन्?
किन भ्रष्टाचारको प्रश्न बारम्बार उठ्छ?
किन योग्यताभन्दा पहुँच महत्वपूर्ण देखिन्छ?
किन राजनीतिक नेतृत्व र आम नागरिकबीच यति ठूलो दूरी छ?
किन युवाको ऊर्जा देश निर्माणमा पर्याप्त रूपमा प्रयोग हुन सकेको छैन?
किन राज्यले नागरिकलाई सेवा दिनेभन्दा नागरिकले राज्यसँग सेवा मागिरहनुपर्ने अवस्था छ?

यी प्रश्नहरूलाई केवल आक्रोश भनेर पन्छाउनु ठूलो भूल हुनेछ।
यी प्रश्नहरूमा नेपालको भविष्यको आवाज छ।

त्यसैले वर्तमान सरकारले जेनजी आन्दोलनलाई आफ्नो शासन सुधार्ने ऐनाका रूपमा हेर्नुपर्छ। जेनजी आन्दोलनको मर्मलाई सरकारले आफ्नो राजनीतिक प्रतिद्वन्द्वीको एजेन्डा होइन, राष्ट्रिय सुधारको एजेन्डा बनाउनु पर्छ। सरकारको पहिलो धर्म जनताको आवाज सुन्नु हो। दोस्रो धर्म नागरिकप्रति जवाफदेही हुनु हो।

तेस्रो धर्म राज्यका स्रोत र संस्थालाई जनहितमा प्रयोग गर्नु हो।
चौथो धर्म: इतिहासका बलिदानलाई भविष्यको परिणाममा रूपान्तरण गर्नु हो।

सरकार परिवर्तनसंगै शासनको संस्कार फेरिनुपर्छ:

नेपालमा हामीले पटक–पटक सरकार परिवर्तन देखेका छौँ। तर अब प्रश्न सरकार कस्तो बन्यो भन्ने मात्र होइन। सरकारले कसरी शासन गर्छ भन्ने हो। प्रधानमन्त्री फेरिन सक्छन्।
मन्त्री फेरिन सक्छन्। दल फेरिन सक्छन्।सत्ता गठबन्धन फेरिन सक्छ। तर यदि शासनको शैली उही रह्यो भने परिवर्तनको अर्थ हुदैन।

सहिदको रगतले कोरेको बाटो: समीक्षा र रूपान्तरणको नयाँ युग :
यदि नागरिकले उही दुःख पायो भने परिवर्तन कहाँ भयो?
यदि भ्रष्टाचार उही रह्यो भने आन्दोलनको उपलब्धि कहाँ गयो?

यदि युवाको भविष्य उस्तै अनिश्चित रह्यो भने नयाँ राजनीतिक युगको अर्थ के भयो? अब नेपाललाई सत्ताको होइन, शासनको परिवर्तन चाहिएको छ। व्यक्तिको होइन, प्रणालीको सुधार चाहिएको छ। नाराको होइन, परिणामको राजनीति चाहिएको छ। राजनीतिक दलहरूका लागि पनि यो आत्मसमीक्षाको घडी हो।

आज सबै राजनीतिक दलले गम्भीरतापूर्वक सोच्नुपर्ने बेला आएको छ। जनता दलको विरोधमा मात्र छैनन्। जनता राजनीतिक संस्कारको विरोधमा छन्। आपसी द्वन्द्व, आरोप–प्रत्यारोप, व्यक्तिगत गालीगलौज, सत्ता स्वार्थ, गुटबन्दी, दम्भ र आडम्बरबाट जनता थाकेका छन्।

राजनीतिक असहमति लोकतन्त्रको सुन्दर पक्ष हो।तर असहमति शत्रुता बन्नु हुँदैन। प्रतिस्पर्धा हुनुपर्छ, प्रतिशोध होइन। आलोचना हुनुपर्छ, घृणा होइन। विचारको संघर्ष हुनुपर्छ, व्यक्तिको चरित्रहत्या होइन। सत्तामा हुँदा देश आफ्नो र प्रतिपक्षमा हुँदा देश अर्काको जस्तो व्यवहार गर्ने राजनीतिक संस्कार अब अन्त्य हुनुपर्छ। नेपाल सबैको हो। त्यसैले लोकतन्त्र पनि सबैको हो। विपक्षमा हुँदा राष्ट्रहितको कुरा गर्ने र सत्तामा पुगेपछि त्यही कुरा बिर्सने प्रवृत्ति अन्त्य हुनुपर्छ।

अब राजनीतिक दलहरूले एउटा साझा प्रतिबद्धता गर्नुपर्छ—
“हामी फरक विचारमा प्रतिस्पर्धा गर्नेछौँ, तर राष्ट्र निर्माणमा सहकार्य गर्नेछौँ।” शहीदको सपना दलगत सम्पत्ति होइन
नेपालका शहीद कुनै दलका मात्र होइनन्। उनीहरू राष्ट्रका हुन्।

नालापानीका वीरहरू कुनै पार्टीका थिएनन्।
लोकतन्त्रका लागि जीवन दिनेहरू कुनै एक पुस्ताका मात्र थिएनन्। गणतन्त्रका लागि बलिदान दिनेहरू कुनै एउटा समूहका मात्र थिएनन्। र आजको परिवर्तनका लागि आवाज उठाउने नयाँ पुस्ता पनि कुनै एक दलको सम्पत्ति होइन।

शहीदको सपना नेपाल राष्ट्रको साझा सपना हो।

त्यसैले शहीदको नाममा राजनीतिक लाभ खोज्ने प्रवृत्ति बन्द हुनुपर्छ। शहीदलाई सम्झने हो भने उनीहरूले चाहेको समाज निर्माण गरौँ। उनीहरूले खोजेको न्याय स्थापित गरौँ। उनीहरूले देखेको लोकतन्त्रलाई बलियो बनाऔँ। उनीहरूले चाहेको नेपालमा युवाको भविष्य सुनिश्चित गरौँ।

नयाँ राष्ट्रिय संकल्प आजको आवश्यकता :
आज नेपाललाई अर्को राजनीतिक भाषणभन्दा ठूलो कुरा चाहिएको छ। हामीलाई एउटा राष्ट्रिय संकल्प चाहिएको छ। त्यो संकल्प यस्तो हुनुपर्छ: हामी शहीदको बलिदानलाई सम्मान गर्नेछौँ। हामी विगतका सबै आन्दोलनका सकारात्मक उपलब्धिको संरक्षण गर्नेछौँ।
हामी ती आन्दोलनले उठाएका अपूर्ण प्रश्नलाई सम्बोधन गर्नेछौँ।
हामी लोकतन्त्रलाई केवल निर्वाचनमा सीमित गर्नेछैनौँ।
हामी नागरिकको आवाजलाई शासनको आधार बनाउनेछौँ।
हामी युवालाई देशको समस्या होइन, देशको सबैभन्दा ठूलो सम्भावना मान्नेछौँ।
हामी भ्रष्टाचार र दण्डहीनताविरुद्ध संस्थागत रूपमा लड्नेछौँ।
हामी राज्यलाई पहुँचवालाको होइन, प्रत्येक नागरिकको बनाउनेछौँ।
हामी राजनीतिक प्रतिशोधभन्दा राष्ट्रिय मेलमिलापलाई प्राथमिकता दिनेछौँ। र सबैभन्दा महत्वपूर्ण:

जेनजी आन्दोलनले उठाएका जायज प्रश्नहरूलाई नेपालको नयाँ राजनीतिक र प्रशासनिक सुधारको आधार बनाउनेछौँ।
जेनजी पुस्तासँग एउटा वाचा आज राज्यले जेनजी पुस्तासँग संवाद गर्नुपर्छ। उनीहरूलाई केवल आन्दोलनकारी भनेर हेर्नु हुँदैन।उनीहरूलाई नेपालको भविष्यका निर्माता भनेर हेर्नुपर्छ।
उनीहरूको असन्तुष्टिलाई बुझ्नुपर्छ। उनीहरूको प्रश्नलाई सुन्नुपर्छ।
उनीहरूको प्रविधि, सिर्जनशीलता, ऊर्जा र नयाँ सोचलाई राज्य निर्माणमा जोड्नुपर्छ। सरकारले भन्न सक्नुपर्छ:
“तिमीहरूले उठाएका प्रश्न हामीले सुनेका छौँ।”
“तिमीहरूको आक्रोशलाई हामी सुधारको ऊर्जामा बदल्नेछौँ।”
“तिमीहरूले खोजेको पारदर्शिता राज्यको संस्कार बनाउनेछौँ।”
“तिमीहरूले मागेको जवाफदेहिता सरकारको चरित्र बनाउनेछौँ।”
“तिमीहरूले देखेको नयाँ नेपाल निर्माण गर्ने जिम्मेवारी अब हाम्रो पनि हो।”
यही विश्वास निर्माण गर्न सकियो भने आन्दोलन र राज्यबीचको दूरी घट्न सक्छ।

इतिहासले हामीलाई हेरिरहेको छ:
नालापानीका वीरहरूले हामीलाई हेरिरहेका छन्।
लोकतन्त्रका लागि जीवन दिने शहीदहरूले हामीलाई हेरिरहेका छन्। जनआन्दोलनका घाइतेहरूले हामीलाई हेरिरहेका छन्।
विभिन्न आन्दोलनमा आफ्नो प्रियजन गुमाएका परिवारहरूले हामीलाई हेरिरहेका छन्। र आजको जेनजी पुस्ताले पनि हामीलाई हेरिरहेको छ। उनीहरूको प्रश्न सरल छ:

“तपाईंहरूले हाम्रो आवाज सुन्नुभयो कि फेरि पुरानै बाटोमा फर्किनुभयो?”
अब यसको उत्तर भाषणले होइन, कामले दिनुपर्छ। अब श्रद्धाञ्जली शब्दमा होइन, नीतिमा देखिनुपर्छ।
अब परिवर्तन नारामा होइन, नागरिकको जीवनमा देखिनुपर्छ। अब लोकतन्त्र निर्वाचनको दिन मात्र होइन, हरेक दिन नागरिकले अनुभूति गर्ने व्यवस्था बन्नुपर्छ।

शहीदको सपना हाम्रो साझा जिम्मेवारी:
इतिहासले हामीलाई एउटा असाधारण अवसर दिएको छ।
विगतका बलिदानलाई सम्मान गर्ने। वर्तमानका असन्तुष्टिलाई बुझ्ने। र भविष्यका लागि नयाँ नेपाल निर्माण गर्ने।
यसका लागि सरकार जिम्मेवार हुनि पर्छ ।राजनीतिक दल जिम्मेवार हुनु पर्छ । राज्यका संस्था जिम्मेवार हुनुपर्छ । अन्ततः हरेक नागरिक जिम्मेवार हुनै पर्छ। हामीले अब यस्तो राजनीति संस्कारको निर्माण गर्नुपर्छ जहाँ फरक विचार शत्रुता होइन, बहसको आधार हो। यस्तो समाज निर्माण गर्नुपर्छ जहाँ आलोचना राष्ट्रविरोध होइन, सुधारको अवसर हो। यस्तो राज्य निर्माण गर्नुपर्छ जहाँ नागरिकले न्यायका लागि आन्दोलन गर्नुपर्ने अवस्था क्रमशः अन्त्य होस्। यस्तो अर्थतन्त्र निर्माण गर्नुपर्छ जहाँ युवाले आफ्नो सपना बोकेर विमानस्थलमा होइन, आफ्नै देशका सम्भावनाहरूमा भविष्य देख्न सकून्। र यस्तो लोकतन्त्र निर्माण गर्नुपर्छ जहाँ शहीदको परिवारले आफ्ना प्रियजनको बलिदान व्यर्थ गएन भन्ने अनुभूति गर्न सकोस्। आज हामीले एउटा साझा संकल्प गर्नुपर्छ:
नालापानीको वीरता हाम्रो स्वाभिमान हो। लोकतन्त्रका शहीदहरूको बलिदान हाम्रो अधिकारको आधार हो। जनआन्दोलनहरूको त्याग हाम्रो राजनीतिक चेतना हो। र जेनजी आन्दोलनको मर्म सम्वृद्ध नेपालको दिशानिर्देश हो।

अब विगतका कुनै आन्दोलनलाई बिर्सिने होइन। कुनै शहीदलाई राजनीतिक रंग दिने होइन। कुनै पुस्ताको योगदानलाई सानो ठान्ने होइन। बरु सबै आन्दोलन, सबै संघर्ष, सबै त्याग र सबै बलिदानबाट प्राप्त सकारात्मक शिक्षालाई एउटै राष्ट्रिय धारमा जोड्ने हो। किनकि शहीदको सपना कुनै एउटा पुस्ताको सपना होइन। त्यो सम्वृद्ध नेपाल राष्ट्र निर्माणको स्वर्णिम सपना हो।
र त्यो सपना पूरा गर्ने जिम्मेवारी अब हाम्रो काँधमा छ।

त्यसैले आजको सरकारले विगतका हरेक आन्दोलनको त्याग र शहीदहरूको भावनालाई आत्मसात् गर्दै काम गर्नुपर्छ। लोकतन्त्रका लागि भएका संघर्षको सम्मान गर्दै लोकतन्त्रलाई अझ गहिरो बनाउनुपर्छ। सामाजिक न्यायका लागि उठेका आवाजलाई राज्यको नीतिमा रूपान्तरण गर्नुपर्छ। र विशेषतः जेनजी आन्दोलनले दिएको सन्देशलाई केवल तत्कालीन राजनीतिक घटनाको रूपमा होइन, सुशासन, पारदर्शिता, जवाफदेहिता, पुस्तान्तरण, अवसर र नयाँ राजनीतिक संस्कारको राष्ट्रिय मागका रूपमा स्वीकार गर्नुपर्छ।जेनजी आन्दोलनको मर्मलाई राज्यको मूल धर्म बनाउनु आजको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक जिम्मेवारी हुनेछ।

यदि सरकारले त्यो मर्म बुझ्यो भने भदौ २३ इतिहासको एउटा पीडादायी दिन मात्र रहने छैन। त्यो दिन नयाँ राजनीतिक संस्कारको सुरुवात भएको दिन बन्नेछ।

यदि राजनीतिक दलहरूले आत्मसमीक्षा गरे भने विगतका शहीदहरूको बलिदानले नयाँ अर्थ पाउनेछ। यदि नागरिकले आफ्नो कर्तव्य बुझे भने लोकतन्त्र अझ बलियो हुनेछ।
र यदि हामी सबैले साझा रूपमा राष्ट्रलाई दल, व्यक्ति, गुट र स्वार्थभन्दा माथि राख्न सक्यौँ भने:

त्यही दिनदेखि शहीदको सपना साकार हुने वास्तविक यात्रा सुरु हुनेछ।

आउनुहोस्,
शहीदलाई फूल होइन, परिवर्तनको परिणाम दिऔँ।
आन्दोलनलाई नारामा होइन, नीतिमा उतारौँ।
लोकतन्त्रलाई भाषणमा होइन, व्यवहारमा स्थापित गरौँ।
जेनजीको आवाजलाई दबाउने होइन, राज्य निर्माणको मार्गदर्शन बनाऔँ र नेपाललाई केवल राजनीतिक रूपमा परिवर्तन भएको होइन: न्यायपूर्ण, सुशासित, समृद्ध, स्वाभिमानी र अवसरयुक्त राष्ट्र बनाऔँ।
शहीदको सपना पूरा गर्नु कुनै दलको कार्यक्रम होइन;
यो हरेक नेपाली नागरिकको राष्ट्रिय दायित्व हो।
र जेनजी आन्दोलनको मर्मलाई आत्मसात् गर्नु आजको राज्यको मूल धर्म हो।
सम्पूर्ण विर सहिदहरूप्रति उच्च सम्मान र भावपूर्ण श्रद्धासुमन!
जय नेपाल!