काठमाडौं– नेपाली राजनीति अहिले ऐतिहासिक मोडमा छ। विगतको परम्परागत संरचना र पुराना दलहरूको प्रभुत्वले सधैँ देशको राजनीतिक दिशालाई निर्धारण गर्दै आएका थिए। तर, २०२५ यता, युवा‑आन्दोलन र जेनजेड पुस्ताको सक्रिय सहभागिताले पुराना संरचनामा चुनौती दियो र नयाँ राजनीतिक विकल्पलाई अघि ल्यायो।

यही परिवेशमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा), श्रम संस्कृति पार्टी, उज्यालो नेपाल पार्टी र अन्य नयाँ दलहरूको उदय भएको छ। यसले नेपाली राजनीतिमा बहुदलीय प्रतिस्पर्धा मात्रै होइन, जनताको अपेक्षा र आशामा नयाँ युगको सुरुवात गरेको छ।

विगतका वर्षहरूमा नेपालमा केही प्रमुख दलहरूको प्रभुत्व थियो, नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले, माओवादी समूह आदि। तर २०२५ यता जेन‑जेड आन्दोलनपछि न केवल नयाँ दलहरू उब्जिएका छन्, तर पुराना दलहरू पनि आ–आफ्नो संरचना, नाम र रणनीतिमा ठूलो परिवर्तनका संकेत देखाइरहेका छन्।

ठूलो राजनीतिक चेतना र युवा सहभागिताले नयाँ दलहरूलाई सिर्जना गरेको छ। यी दलहरू राजनीतिक प्रतिस्पर्धामा पुराना दललाई व्यावहारिक विकल्पको रूपमा प्रस्तुत गर्दैछन्।

युवा आन्दोलन र राजनीतिक जागरण:

गत भदौ २३–२४ गते भएको जेन–डेन आन्दोलनले नेपालमा राजनीतिक चेतनाको नयाँ आयाम खोल्यो। विशेषगरी युवा पुस्ताले पुराना दलहरूको क्रियाकलाप र रणनीतिमा असन्तुष्टि देखाउँदै नयाँ राजनीतिक विचार र नेतृत्वको खोजी सुरु गरे। आन्दोलनको प्रभावले पुराना राजनीतिक संरचनामा चुनौती मात्र दिएकै छैन, तर नयाँ दलहरूको उदयलाई पनि बल दिएको छ।

नेपाली राजनीतिमा अब बहुदलीय प्रतिस्पर्धा एक वास्तविकता बनेको छ। निर्वाचन आयोगमा १ सय २० भन्दा बढी राजनीतिक दल दर्ता भएका छन्। यसले नेपाली लोकतन्त्रलाई न केवल जीवित बनाएको छ, तर जनतालाई वास्तविक विकल्प र आवाजको अवसर पनि प्रदान गरेको छ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी:

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) २०७९ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचनबाट उदायो। पारम्परिक राजनीतिक संरचनाबाट दिक्क भएका मतदाताले यसलाई वैकल्पिक शक्ति र नयाँ राजनीतिक सोचको प्रतीकको रूपमा हेरे। पार्टीको सभापति रवि लामिछाने केही समय सहकारी ठगीको आरोपमा हिरासतमा परेका थिए। त्यसपछि पार्टी अलिकति कमजोर देखियो। तर हाल, काठमाडौं महानगरपालिकाका पूर्व मेयर बालेन्द्र   साह (बालेन)ले सास्वपामा प्रवेश गरेसँगै फेरि देशभर नयाँ आशा जगाएको छ।

बालेन साहले मेयर हुँदा देखाएका प्रशासनिक क्षमता, शहरी विकास, सडक सुधार, स्मार्ट सिटी पहल र भ्रष्टाचार नियन्त्रणका कदमहरूले उनलाई विशेष गरी युवा र मध्यवर्गीय मतदातामा लोकप्रिय बनाएको छ। यही विश्वास र अपेक्षाले रास्वपालाई नयाँ राजनीतिक विकल्पको रूपमा स्थापित गरेको छ। अहिले बालेन साह प्रतिनिधि सभा चुनावका लागि घरदैलो कार्यक्रममा विभिन्न जिल्लाहरुमा पुगिरहेका छन्।

युवा र मध्यमवर्गीय मतदाताले बालेन साह र रवि लामिछाने नेतृत्वमा पारदर्शी, परिणाममुखी र युवा‑मैत्री शासनको अपेक्षा गरेका छन्। शहरी क्षेत्रका मतदाताले रास्वपालाई केवल दल मात्र होइन, सकारात्मक परिवर्तनको प्रतीकको रूपमा हेर्न थालेका छन्।

श्रम संस्कृति पार्टी:

श्रम संस्कृति पार्टी, धरान उपमहानगरपालिकाका पूर्व मेयर हर्क साम्पाङ राईको नेतृत्वमा दर्ता भएको दल हो। यसले श्रम, संस्कृति, वातावरणीय संरक्षण र स्थानीय सशक्तीकरणलाई आफ्नो मूल प्राथमिकता बनाएको छ। गरीब, युवा र स्थानीय नागरिकहरूले यसलाई पारदर्शी प्रशासन र स्थानीय विकासको विकल्पको रूपमा हेरेका छन्।

साम्पाङको नेतृत्वले ग्रामीण र स्थानीय तहका समस्या, शिक्षा, स्वास्थ्य। खानेपानि र रोजगारीको समाधानमा जोड दिएको छ। यस पार्टीको उदयले ग्रामीण क्षेत्रका मतदातामा आशा जगाएको छ, विशेष गरी ती समुदायमा जसले परम्परागत दलबाट अपेक्षित सेवा र न्याय पाएका थिएनन्।

उज्यालो नेपाल पार्टी:

पूर्व ऊर्जा सचिव अनुप कुमार उपाध्याय र विद्युत प्राधिकरणका पूर्व कार्यकारी निर्देशक तथा पूर्व  ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री कुलमान घिसिङ नेतृत्वमा उज्यालो नेपाल पार्टी उदाएको छ। घिसिङले तीन मन्त्रालयको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए तर, मन्त्री पदबाट राजीनामा दिएर नयाँ पार्टी स्थापना गरे। यस पार्टीको मुख्य उद्देश्य दक्ष प्रशासन, भ्रष्टाचारमुक्त शासन, समावेशी नीति र युवा केन्द्रित कार्यक्रमको प्रवर्द्धन हो।

विशेष गरी शहरी मध्यमवर्गीय समुदाय र प्राविधिक पेशामा रहेका युवाहरूले उनको नेतृत्वमा भ्रष्टाचारमुक्त प्रशासन र परिणाममुखी शासनको अपेक्षा गरेका छन्। यसले नेपाली राजनीति र प्रशासनिक व्यवस्थामा नयाँ विश्वासको वातावरण निर्माण गरेको छ।

अन्य नयाँ दल र गठबन्धनहरू:

२०२५–२६ मा उदाएका अन्य दलहरूले पनि राजनीतिक नविनता र समावेशी नीति प्रबर्द्धनमा ध्यान दिएका छन्। नवा निर्माण पार्टी, जनादेश पार्टी, स्वाभिमान पार्टी,  नेपाल र राष्ट्रिय परिवर्तन पार्टी नेपाल जस्ता दलहरूले आरक्षण, सामाजिक न्याय, राष्ट्रिय पहिचान र स्थानीय विकासलाई प्राथमिकता दिएका छन्।

मधेस र आदिवासी समुदायले यी नयाँ दलहरूलाई समान प्रतिनिधित्व र समावेशी अधिकार सुनिश्चित गर्ने विकल्पको रूपमा हेरिरहेका छन्। यसले जनताको आशा मात्र जगाएको छैन, तर राजनीतिक प्रक्रिया र नीति निर्माणमा नयाँ दृष्टिकोणको पनि संकेत दिएको छ।

जनताको प्रतिक्रिया:आशा, चिन्ता र अपेक्षा:

नयाँ दलहरूको उदयसँगै जनताको अपेक्षा उच्च बनेको छ। युवा र शहरी मतदाताले पुराना दलले अपेक्षित सुधार नगरेको भन्दै नयाँ दलमा आशा राखेका छन्। विशेष गरी रास्वपा र बालेन साहको नेतृत्वमा पारदर्शिता, दक्ष प्रशासन र भ्रष्टाचारको अन्त्यमा विश्वास बढेको छ।

ग्रामीण क्षेत्रका मतदाताले स्थानीय विकास, शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारीको समाधानमा नयाँ दललाई विकल्पको रूपमा हेरेका छन्। अल्पसंख्यक, मधेस र आदिवासी समुदायले सामाजिक न्याय, समान अवसर र समावेशी प्रतिनिधित्वको सुनिश्चिततालाई नयाँ दलहरूबाट अपेक्षा गरेका छन्।

काठमाडौंका २५ वर्षिया युवा अभियन्ता सन्दीप श्रेष्ठले नयाँ दलहरूको उदयलाई सकारात्मक परिवर्तनको संकेतका रूपमा हेरेका छन्।

“हामीले वर्षौँसम्म उही अनुहार र उही भाषण मात्रै सुन्दै आएका थियौँ। अहिले बालेन साह, रवि लामिछाने र हर्क साम्पाङजस्ता नेतृत्व अगाडि आउनु भनेको युवाको आवाज राजनीतिमा सुनिनु हो। परिणाम देखाउने नेतृत्वलाई हामीले साथ दिनुपर्छ,” उनी भन्छन्।

त्यस्तै, काठमाडौंकै सूचना प्रविधि क्षेत्रमा कार्यरत २३ वर्षकी निशा पोखरेल भन्छिन्, “रास्वपा र नयाँ दलहरूले महिलालाई पनि निर्णय प्रक्रियामा ल्याउने आशा देखाएका छन्। पारदर्शिता र जवाफदेहितामा आधारित राजनीति भयो भने हामीजस्ता युवाले पनि राजनीति आफ्नै विषय हो भनेर महसुस गर्छौँ।”

धनगढीका २७ वर्षका  व्यवसायी आशिष जोशि नयाँ दलप्रति ग्रामीण–शहरी दुवै क्षेत्रमा बढ्दो चासो देख्छन्। “धनगढीमा पनि युवाहरू अब पुराना दलभन्दा नयाँ विकल्पको खोजीमा छन्। रोजगारी, शिक्षा र स्थानीय विकासमा ठोस काम गर्ने दल आए भने हामी मत मात्रै होइन, सक्रिय सहभागिता पनि जनाउँछौँ,” जोशिले भने।

बझाङका २७ वर्षका युवा किसान लोकेन्द्र बोहरा नयाँ दलले गाउँको आवाज उठाउने विश्वास व्यक्त गर्छन्। “हामीजस्ता गाउँमा बस्ने युवाको समस्या सधैँ ओझेलमा पर्‍यो। नयाँ दलले स्थानीय आवश्यकता बुझ्नु हुन्छ भन्ने विश्वास लागिरहेको छ। अब राजनीति शहरमै सीमित नहोस् भन्ने हाम्रो चाहना हो,” उनी भन्छन्।

त्यस्तै, बझाङकै सत्तेवादी क्याम्पसमा पढ्ने विद्यार्थी २२ वर्षकी कमला उपाध्यायले समावेशी र न्यायपूर्ण राजनीतिमा नयाँ दलप्रति अपेक्षा राखेकी छन्। “महिला, आदिवासी र पिछडिएका क्षेत्रका युवालाई नेतृत्वमा ल्याउने कुरा नयाँ दलहरूले गरिरहेका छन्। यो व्यवहारमै देखिनुपर्छ। त्यसो भयो भने हामी पुराना सोचको राजनीति त्याग्न तयार छौँ,” उनी भन्छिन्।

नयाँ चुनाव, नयाँ अवसर:

फागुन २१ प्रतिनिधि सभा निर्वाचन नेपाली राजनीतिमा नयाँ युगको सुरुवात हो। यस चुनावले पुराना दलहरू, नयाँ दलहरू, गठबन्धनहरू र युवा नेतृत्वलाई प्रतिस्पर्धा गर्ने अवसर दिएको छ। जनताको अपेक्षा उच्च छ पारदर्शी शासन, भ्रष्टाचारको अन्त्य, समावेशी नीति र आर्थिक विकास।

विशेष गरी रास्वपा र बालेन साहको उदयले युवा र जनताको राजनीतिक आशालाई केन्द्रमा ल्याएको छ। यसको प्रभाव दीर्घकालीन हुनेछ र नेपाली राजनीतिमा नयाँ मानक, नयाँ नेतृत्व र नयाँ सोचको स्थापनामा योगदान पुर्याउनेछ।

पुराना दलहरूले मात्र होइन, नयाँ दल र युवा नेतृत्वले पनि आफ्नो प्रभाव जमाउने अवसर पाएका छन्। नयाँ दलहरू—रास्वपा, श्रम संस्कृति पार्टी, उज्यालो नेपाल पार्टी लगायत—जनताको अपेक्षा र आशाको केन्द्र बनेका छन्। युवा, शहरी मध्यमवर्गीय, ग्रामीण र अल्पसंख्यक समुदायले पारदर्शिता, दक्ष प्रशासन र समावेशी नेतृत्वको अपेक्षा गरेका छन्।

फागुन २१ को निर्वाचन न केवल राजनीतिक प्रतिस्पर्धाको परीक्षा हो, तर नेपाली समाजको नयाँ राजनीतिक संस्कारको शुरुवात पनि हो। यसले पुराना संरचना, नयाँ दल र युवा नेतृत्वलाई समान अवसरमा ल्याउनेछ। जनताको विश्वास र आशा यहाँ निर्णायक तत्व बनेको छ। नेपाली राजनीति अब केवल मतको खेल होइन, जनताको आवाज र अपेक्षामा आधारित नयाँ युगमा प्रवेश गरेको छ।