काठमाडौँ—सन् २०२५ अन्त्यतिर आइपुग्दासम्म विश्व केवल ठूला राष्ट्रहरूको शक्ति–प्रदर्शनको साक्षी मात्र बनेन, यस वर्षले आम नागरिक, साना राष्ट्र र कमजोर अर्थतन्त्रहरूका लागि कस्तो विश्व निर्माण हुँदैछ भन्ने गम्भीर प्रश्न पनि उठायो। भारत र चीनबीच बढ्दो प्रतिस्पर्धा, अमेरिकाको नीति परिवर्तन, युद्ध र जलवायु सङ्कटको चापले विश्व व्यवस्थाको केन्द्रमा मानिसको दैनिकी नै प्रभावित भयो।

विश्व राजनीतिका शीर्ष तहमा भारत र चीन निर्णायक शक्ति बनेका देखिए पनि यसको प्रत्यक्ष असर एसिया, अफ्रिका र ल्याटिन अमेरिकाका साना राष्ट्रहरूले भोगे। व्यापार मार्ग, ऋण, पूर्वाधार, ऊर्जा र प्रविधिको सवालमा यी देशहरू महाशक्तिको रणनीतिक खेलमैदान बने।

महाशक्ति प्रतिस्पर्धाको छायाँमा साना राष्ट्र:
भारत–चीन प्रतिस्पर्धा सन् २०२५ मा कूटनीतिक संयमतासहित अघि बढे पनि त्यसको छायाँ नेपाल, श्रीलङ्का, बङ्गलादेश र अफ्रिकी मुलुकहरूसम्म फैलियो। पूर्वाधार लगानी, डिजिटल प्रणाली, ऊर्जा परियोजना र सुरक्षा सहकार्यमा कुन पक्षसँग नजिक हुने भन्ने निर्णय साना राष्ट्रहरूका लागि राजनीतिक मात्र होइन, अस्तित्वकै प्रश्न बन्यो।
नेपालजस्ता मुलुकहरू ‘एक पक्ष रोज्ने’ दबाबभन्दा ‘सन्तुलन जोगाउने’ चुनौतीसँग जुधे। भारत र चीन दुवैसँग निर्भर सम्बन्ध राख्दै राष्ट्रिय हित सुरक्षित गर्ने कूटनीति २०२५ मा झन् जटिल बन्यो।

आर्थिक रूपान्तरणको मूल्य कसले तिर्‍यो ?
भारतले २०२५ मा आर्थिक विस्तार, प्रविधि र पूर्वाधारमा उल्लेखनीय प्रगति देखाए पनि यसका प्रभाव सबै वर्गमा समान देखिएनन्। सहरी क्षेत्रमा डिजिटल र हरित अर्थतन्त्र फस्टाउँदा ग्रामीण र श्रमिक वर्ग अझै सङ्घर्षमै रह्यो।
चीनमा भने सुस्त अर्थतन्त्र, बेरोजगारी र रियल इस्टेट सङ्कटले युवापुस्तामा भविष्यप्रति अनिश्चितता बढायो। विश्वको उत्पादन केन्द्र मानिएको चीनमा पनि ‘विकासपछि के ? ’ भन्ने प्रश्न २०२५ मा तीव्र बन्यो।

जलवायु सङ्कटः राजनीति भन्दा ठुलो संकट:
सन् २०२५ ले स्पष्ट गरिदियो—जलवायु परिवर्तन कुनै भावी खतरा होइन, वर्तमान यथार्थ हो। भारत र चीन दुवैमा आएको बाढी, खडेरी, चरम गर्मी र खाद्य संकटले करोडौँ मानिसको जीवन प्रभावित गर्‍यो।यसले विकास, उद्योग र वातावरणबीचको द्वन्द्वलाई सतहमा ल्यायो। विश्वका सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएका यी दुई देशले जलवायु समाधानमा असफल भए विश्वको भविष्य नै जोखिममा पर्ने संकेत २०२५ ले दियो।

प्रविधि र निगरानीको वर्ष:
कृत्रिम बौद्धिकता, डिजिटल पहिचान र डेटा नियन्त्रण २०२५ का सबैभन्दा विवादास्पद विषय बने। भारतले लोकतान्त्रिक संरचनाभित्र प्रविधि विस्तार गर्ने प्रयास गर्‍यो भने चीनले राज्य–नियन्त्रित डिजिटल शासनलाई अझ कडा बनायो। यस प्रतिस्पर्धाले प्रश्न उठायो—प्रविधि मानिसका लागि हो कि मानिस प्रविधिका लागिरु डिजिटल निगरानी, साइबर सुरक्षा र गोपनीयतामाथि २०२५ मा विश्वव्यापी बहस चर्कियो।

अमेरिका फर्किँदा फेरि अनिश्चितता:
डोनाल्ड ट्रम्पको पुनरागमनले विश्व राजनीतिमा पुरानै अनिश्चितता फर्कायो। व्यापार युद्ध, कडा भन्सार नीति र बहुपक्षीय संस्थाप्रति उदासीनताले विकासशील देशहरू सबैभन्दा बढी प्रभावित भए। अमेरिका–चीन तनावको पुनरुत्थानले विश्व आपूर्ति शृङ्खला, रोजगारी र मुद्रास्फीतिमा असर पार्‍यो, जसको मार अन्ततः आम उपभोक्तामाथि पर्‍यो।

युद्ध, शान्ति र थकान:
युक्रेन युद्धको छायाँ, मध्यपूर्वको अस्थायी शान्ति र ताइवान वरिपरि बढ्दो तनावले विश्वलाई ‘स्थायी अस्थिरता’को अवस्थामा राख्यो। युद्ध प्रत्यक्ष नदेखिने मुलुकहरूमा पनि महँगी, ऊर्जा अभाव र मानसिक थकान फैलियो।

२०२५ः मानिस केन्द्रमा फर्कने कि शक्ति ?
सन् २०२५ इतिहासमा महाशक्तिको उदय–पुनर्संरचनाको वर्ष त बन्यो नै, तर यसले विश्वलाई एउटा गहिरो आत्मप्रश्न पनि दियो—विश्व व्यवस्था शक्ति, प्रविधि र प्रतिस्पर्धाले चल्ने कि मानव सुरक्षा, वातावरण र समानताले ?
यो वर्षले देखायो, भविष्य केवल भारत, चीन वा अमेरिकाले मात्र निर्धारण गर्ने छैन। साना राष्ट्र, आम जनता र जलवायु जस्ता मुद्दाले अब विश्व राजनीतिमा केन्द्रिय स्थान लिइसकेका छन्।

सन् २०२५ लाई हामी महाशक्तिको प्रतिस्पर्धाबीच मानिसले आफ्नो स्थान खोजेको वर्षका रूपमा सम्झिने छौँ।