सुनसरी– सात वर्षसम्म विदेशी भूमिमा पसिना बगाउँदा पनि सोचेजस्तो आम्दानी गर्न नसकेपछि बराहक्षेत्र नगरपालिका–११ मधुवनका रोशनप्रसाद गुप्ताले स्वदेश फर्किएर आफ्नै व्यवसाय गर्ने निर्णय गरे । विदेशमा कमाएको रकम फेरि विदेशमै खर्च गर्नुभन्दा आफ्नै गाउँमा लगानी गर्ने सोच बनाएर उनले ५० हजार रुपैयाँबाट च्याउ खेती सुरु गरे । आज त्यही सानो लगानी उनको परिवारको आम्दानीको बलियो आधार बनेको छ ।

२०७७ सालमा भाइ भरतसँग मिलेर सुरु गरेको च्याउ खेतीले अहिले व्यावसायिक रूप लिएको छ । सुरुवाती वर्ष घाटा व्यहोर्नुपरे पनि हरेस नखाई व्यवसायलाई निरन्तरता दिएका गुप्ताले अहिले सबै खर्च कटाएर वार्षिक १५ लाख रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी गर्दै आएका छन् । उनको सफलताले वैदेशिक रोजगारी नै कमाइको एकमात्र विकल्प हो भन्ने सोचलाई चुनौती दिएको छ ।

विदेशमा वर्षौं काम गर्दा पनि कमाइले खर्च धान्न कठिन हुने गरेको अनुभव सुनाउने गुप्ता अहिले आफ्नै गाउँमा उद्यमी बनेका छन् । करिब छ कट्ठा जग्गामा छवटा टनेल बनाएर सञ्चालन गरेको उनको फार्ममा दैनिक २०० किलोभन्दा बढी च्याउ उत्पादन हुन्छ । वार्षिक ३० टनभन्दा बढी च्याउ बजारमा पुर्‍याउँदै आएका उनले सानो क्षेत्रफलबाट पनि व्यावसायिक सफलता हासिल गर्न सकिने उदाहरण प्रस्तुत गरेका छन् ।

उनको उत्पादनका लागि बजार खोज्दै भौँतारिनुपर्ने अवस्था छैन । धरान, इटहरी, इनरुवा, दुहबी, गाईघाट, राजविराज, बराहक्षेत्र, चतरा र आसपासका बजारमा च्याउ बिक्री हुँदै आएको छ । अहिले च्याउ प्रतिकिलो १८० देखि १९० रुपैयाँसम्म बिक्री हुने गरेको छ । जाडोयामका मङ्सिर, पुस र माघमा माग तथा मूल्य बढ्ने भएकाले प्रतिकिलो २२० रुपैयाँसम्म पुग्ने गरेको गुप्ता बताउँछन् ।

यद्यपि, च्याउ खेतीमा आम्दानीसँगै बजार मूल्यको उतारचढाव पनि चुनौती बनेको छ । गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष मूल्य घटेको उनको अनुभव छ । तर उत्पादन, बजार र व्यवस्थापनमा निरन्तरता दिँदा व्यवसायलाई टिकाउन सकिने उनको विश्वास छ ।

विदेशमा मजदुर, गाउँमा उद्यमी:

गुप्ताको फार्म अहिले उनको परिवारको रोजगारीको आधार मात्र बनेको छैन, अन्य छ जनालाई समेत प्रत्यक्ष रोजगारी दिएको छ । च्याउ टिप्ने, टनेल व्यवस्थापन गर्ने, उत्पादनको तयारी गर्ने र बजारसम्म पुर्‍याउने काममा परिवारका सदस्य पनि सक्रिय छन् ।

उनका अनुसार च्याउ खेतीका लागि ठूलो जमिन वा अत्यधिक लगानी आवश्यक पर्दैन । पराल, चुन, बाँस, खर र प्लास्टिकजस्ता सामग्रीको प्रयोगबाट खेती गर्न सकिन्छ । चैतमा लगाइएको च्याउ वैशाखको अन्तिम सातादेखि टिप्न योग्य हुन्छ । वर्षमा करिब १० महिनासम्म उत्पादन लिन सकिने भएकाले यसलाई नियमित आम्दानीको स्रोत बनाउन सकिने उनको भनाइ छ ।

सुरुमा प्रविधि र खेतीसम्बन्धी पर्याप्त ज्ञान नहुँदा उत्पादनमा समस्या आए पनि अनुभवसँगै सीप बढ्दै गएको उनले बताए । अहिले विषादी प्रयोग नगरी च्याउ उत्पादन गर्दै आएका गुप्ताले प्राकृतिक रूपमा उत्पादन गरिएको च्याउप्रति उपभोक्ताको आकर्षण बढ्दै गएको अनुभव सुनाए ।

अनुदान र प्रविधिले व्यवसाय विस्तारमा सहयोग:

व्यवसाय विस्तारका क्रममा उनले सरकारी सहयोगसमेत प्राप्त गरेका छन् । २०८० सालमा सुनसरी कृषि ज्ञान केन्द्रबाट एक लाख रुपैयाँ र बराहक्षेत्र नगरपालिकाबाट ९० हजार रुपैयाँ अनुदान पाएका थिए । नगरपालिकाबाट ५० प्रतिशत अनुदानमा मिनी ट्याक्टर, सफारी, टनेललगायत सामग्री प्राप्त भएपछि खेती सञ्चालन र उत्पादन व्यवस्थापनमा सहज भएको उनले बताए ।

५० हजार रुपैयाँबाट सुरु भएको व्यवसाय अहिले वार्षिक ३० टनभन्दा बढी उत्पादन गर्ने अवस्थामा पुगेको छ । विदेशमा श्रम बेचेर फर्किएका गुप्ताले आफ्नै माटोमा लगानी गर्दा आम्दानीसँगै अरूलाई रोजगारी दिन पाएकोमा सन्तुष्टि व्यक्त गर्छन् ।

‘थोरै दुःख र मिहिनेत गर्ने हो भने नेपालमै राम्रो आम्दानी गर्न सकिन्छ’, उनी भन्छन्, ‘युवा वैदेशिक रोजगारीमा जानैपर्छ भन्ने छैन, गाउँमै थोरै लगानीमा व्यवसाय सञ्चालन गरेर पनि जीवन चलाउन सकिन्छ ।’

गुप्ताको कथा केवल एउटा किसानको सफलताको कथा होइन, वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका युवाले सीप, श्रम र सानो पुँजीलाई उत्पादनमा जोड्न सके स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्न सक्छन् भन्ने उदाहरण पनि हो । विदेशमा सात वर्ष बिताएका उनले अन्ततः आफ्नै गाउँको जमिनमा भविष्य खोजे र त्यही जमिनबाट वार्षिक १५ लाख रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी गर्ने उद्यमी बनेका छन् ।