काठमाडौँ– नेपालमा प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी भित्र्याउने प्रतिबद्धता चालु आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा उल्लेख्य रूपमा घटेको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा ३५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको लगानी प्रतिबद्धता आएकोमा चालु आर्थिक वर्षको साउनदेखि असोजसम्म १६ अर्ब २३ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको छ।

उद्योग विभागको तथ्यांकअनुसार चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो तीन महिनामा ४२२ वटा उद्योग तथा परियोजनाका लागि १६ अर्ब २३ करोड १९ लाख ५५ हजार रुपैयाँ बराबरको वैदेशिक लगानी स्वीकृत भएको हो। अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो त्रैमासको तुलनामा यस वर्ष लगानी प्रतिबद्धता आधाभन्दा बढीले घटेको देखिन्छ।

गत आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा मात्रै साउनमा करिब २४ अर्ब, भदौमा करिब ९ अर्ब र असोजमा करिब ३ अर्ब रुपैयाँ बराबरको वैदेशिक लगानी प्रतिबद्धता आएको थियो। तर, चालु आर्थिक वर्षमा तीन महिनाको कुल प्रतिबद्धता नै गत वर्षको साउन महिनामा आएको लगानीको तुलनामा कम रहेको छ। यसले चालु आर्थिक वर्षको सुरुवातमा विदेशी लगानीकर्ताको प्रतिबद्धता कमजोर देखिएको संकेत गर्छ।

महिनागत तथ्यांकअनुसार चालु आर्थिक वर्षको साउनमा १९२ वटा परियोजनामार्फत करिब ४ अर्ब ७७ करोड २८ लाख रुपैयाँ बराबरको लगानी प्रतिबद्धता आएको थियो। भदौमा १३६ वटा परियोजनाका लागि ६ अर्ब ३५ करोड १५ लाख रुपैयाँ प्रतिबद्धता प्राप्त भएको थियो। तर, असोजमा ९४ वटा परियोजनामार्फत ५ अर्ब १० करोड ७५ लाख रुपैयाँ बराबरको प्रतिबद्धता आएको विभागले जनाएको छ।

असोजमा लगानी प्रतिबद्धताको रकम भदौको तुलनामा घटे पनि साउनको तुलनामा बढी रहेको छ। असोजमा स्वीकृत परियोजनाबाट ५ हजार १२९ जनालाई रोजगारी उपलब्ध गराउने प्रस्ताव गरिएको छ।

स्वचालित मार्गबाट लगानीको ठूलो हिस्सा:

चालु आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा स्वीकृत भएका ४२२ परियोजनामध्ये ४१० वटा स्वचालित मार्ग (अटोमेटिक रुट) बाट दर्ता भएका छन्। यी परियोजनाका लागि १४ अर्ब ५८ करोड ६५ लाख ५५ हजार ७९६ रुपैयाँ बराबरको लगानी स्वीकृत भएको छ।

त्यस्तै, स्वीकृति मार्गबाट १२ वटा परियोजनाका लागि १ अर्ब ६४ करोड ५४ लाख रुपैयाँ बराबरको लगानी स्वीकृत भएको विभागको तथ्यांकमा उल्लेख छ। यसले विदेशी लगानीकर्ताले लगानी स्वीकृतिको प्रक्रियामा स्वचालित प्रणालीलाई बढी प्रयोग गरेको देखाउँछ।

लगानी रकममा पर्यटन अगाडि, परियोजना संख्यामा सूचना प्रविधि:

क्षेत्रगत आधारमा हेर्दा लगानी प्रतिबद्धताको रकममा पर्यटन क्षेत्र पहिलो स्थानमा रहेको छ। पहिलो तीन महिनामा पर्यटनसम्बन्धी १०८ परियोजनाका लागि ६ अर्ब ८ करोड २८ लाख रुपैयाँ बराबरको वैदेशिक लगानी प्रतिबद्धता आएको छ।

ऊर्जा क्षेत्रमा दुईवटा परियोजनाका लागि ४ अर्ब रुपैयाँ बराबरको लगानी प्रतिबद्धता आएको छ। त्यस्तै, सेवामूलक क्षेत्रका ३३ परियोजनामा ३ अर्ब ५७ करोड ५४ लाख रुपैयाँ र उत्पादनमूलक क्षेत्रका २५ परियोजनामा १ अर्ब ६० करोड ५३ लाख रुपैयाँ बराबरको लगानी प्रतिबद्धता प्राप्त भएको छ।

परियोजनाको संख्याका आधारमा भने सूचना प्रविधि क्षेत्र सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ। कुल स्वीकृत परियोजनामध्ये २५२ वटा सूचना प्रविधिसम्बन्धी छन्, जुन कुल परियोजनाको करिब ६० प्रतिशत हो। यद्यपि, यी परियोजनाका लागि कुल ९२ करोड ८३ लाख रुपैयाँ बराबरको मात्रै लगानी प्रतिबद्धता आएको छ। यसले सूचना प्रविधि क्षेत्रमा धेरै संख्यामा परियोजना दर्ता भए पनि लगानीको आकार तुलनात्मक रूपमा सानो रहेको देखाउँछ।

कृषि तथा वन पैदावर क्षेत्रमा दुईवटा परियोजनामार्फत ४ करोड रुपैयाँ बराबरको लगानी प्रतिबद्धता आएको छ। खनिज तथा पूर्वाधार क्षेत्रमा भने पहिलो तीन महिनामा कुनै वैदेशिक लगानी प्रस्ताव आएको छैन।

साना उद्योगमा केन्द्रित वैदेशिक लगानी:

पहिलो त्रैमासमा स्वीकृत परियोजनामध्ये साना उद्योगको हिस्सा अत्यधिक रहेको छ। कुल ४२२ परियोजनामध्ये ४१७ वटा साना उद्योग छन्। त्यस्तै, दुईवटा मझौला र तीनवटा ठूला उद्योग रहेका छन्। यसले स्वीकृत परियोजनाको संख्यामा साना उद्योगको वर्चस्व रहेको देखाउँछ।

लाभांश र रोयल्टीबापत रकम बाहिरिँदै:

नेपालमा लगानी गरेका विदेशी लगानीकर्ताले चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा लाभांश तथा रोयल्टीबापत रकम बाहिर लगेका छन्।

उद्योग विभागको तथ्यांकअनुसार साउनदेखि असोजसम्म विदेशी लगानीकर्ताले लाभांशबापत १९ करोड ६४ लाख १६ हजार रुपैयाँ फिर्ता लगेका छन्।

त्यस्तै, रोयल्टीबापत नेपाली रुपैयाँ ९१ करोड ६६ लाख, अमेरिकी डलर ११ लाख ९० हजार र भारतीय रुपैयाँ २ करोड ५७ लाख बराबरको रकम बाहिरिएको छ। अमेरिकी डलर र भारतीय रुपैयाँको रकमलाई नेपाली रुपैयाँमा रूपान्तरण गर्दा क्रमशः करिब १६ करोड र ४ करोड ११ लाख रुपैयाँ हुने विभागको विवरणमा उल्लेख छ। सेवा शुल्कबापत पनि थप रकम बाहिरिएको जनाइएको छ।

यस अवधिमा विभागले १४४ जना विदेशी लगानीकर्ता, ९९ जना प्रतिनिधि र १५२ जना उनीहरूका आश्रित परिवारका सदस्यलाई व्यावसायिक भिसाका लागि सिफारिस गरेको छ।

समग्रमा, चालु आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा वैदेशिक लगानी प्रतिबद्धता गत वर्षको तुलनामा उल्लेख्य रूपमा घटेको छ। पर्यटन क्षेत्रमा लगानी रकम र सूचना प्रविधिमा परियोजनाको संख्या बढी देखिए पनि कुल लगानी प्रतिबद्धतामा आएको गिरावटले नेपालको वैदेशिक लगानीको पछिल्लो अवस्थालाई कमजोर देखाएको छ।