काठमाडौँ– बिहानै कलेज जाने तयारीमा रहेका विद्यार्थीको हातमा सामान्यतः किताब, कापी र कलम देखिन्छ। तर पछिल्ला दिनमा काठमाडौंका सडकमा देखिएको एउटा दृश्यले विद्यार्थी जीवनको प्राथमिकतामाथि नै गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ,किताब बोकेर पढ्ने कि सिलिन्डर बोकेर ग्यासको लाइनमा बस्ने ?

खाना पकाउने ग्यासको अभाव चर्किँदै गएपछि यसको प्रत्यक्ष असर घरपरिवारमा मात्र परेको छैन, विद्यार्थीको पढाइ र दैनिक जीवनसमेत प्रभावित हुन थालेको छ। ग्यास पाउन घण्टौँसम्म लाइनमा बस्नुपर्ने बाध्यताले घरको नियमित काम प्रभावित बनाएको छ भने त्यसको असर विद्यार्थीको अध्ययनमा पनि पर्न थालेको छ।

यही विषयलाई उठाउँदै नेपाल विद्यार्थी संघ (नेविसंघ) ले काठमाडौंको त्रिचन्द्र क्याम्पस अगाडि विरोध प्रदर्शन गरेको छ। विद्यार्थीहरूले ग्यास अभाव तत्काल समाधान गर्न सरकारसँग माग गर्दै सरकारको कार्यशैलीप्रति असन्तुष्टि जनाएका छन्।

प्रदर्शनमा सहभागी विद्यार्थीहरूले ‘बालेन सरकार ग्यास समस्या समाधानमा किन यति ढिलो ?’ लगायतका नारासहित सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका थिए। उनीहरूको प्रश्न केवल ग्यासको सहज आपूर्तिसँग सम्बन्धित छैन। यो प्रश्न आम नागरिकको दैनिक जीवन, विद्यार्थीको अध्ययन र सरकारको प्राथमिकतासँग जोडिएको छ।

ग्यासको लाइनले बदल्दै विद्यार्थीको दैनिकी:

ग्यासको अभाव हुँदा सबैभन्दा पहिले घरको भान्सामा असर पर्छ। तर भान्सामा देखिएको समस्या विस्तारै परिवारका अन्य सदस्यको दैनिकीमा पनि पुग्छ। बिहान कलेज वा विद्यालय जानुपर्ने विद्यार्थीका अभिभावक ग्यास खोज्न लामो समय लाइनमा बस्नुपर्ने अवस्था आएपछि घरको व्यवस्थापन प्रभावित हुन्छ।

कतिपय परिवारमा विद्यार्थी आफैँ पनि ग्यासको खोजीमा निस्कनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। पढाइका लागि छुट्याउनुपर्ने समय दैनिक उपभोग्य वस्तुको जोहो गर्न खर्चिनुपर्ने परिस्थिति सिर्जना हुनु सामान्य विषय होइन।

विद्यार्थीको प्रश्न त्यसैले प्रतीकात्मक छ,उनीहरूले आफ्नो भविष्य निर्माण गर्न किताब समात्ने कि परिवारको चुलो बाल्न सिलिन्डर बोकेर लाइनमा उभिने ?

यो प्रश्नले अहिलेको ग्यास अभावको समस्या मात्र होइन, राज्यको आपूर्ति व्यवस्थापन कति प्रभावकारी छ भन्ने विषयसमेत उजागर गर्छ।

अभावको असर घरबाट कलेजसम्म:

विद्यार्थीको अध्ययन केवल कक्षाकोठामा सीमित हुँदैन। घरको वातावरण, परिवारको आर्थिक अवस्था र दैनिक जीवनका आधारभूत आवश्यकता पूरा हुने अवस्था पनि पढाइसँग प्रत्यक्ष जोडिएका हुन्छन्।

घरमा खाना पकाउने इन्धनको समस्या भएपछि परिवारका सदस्यहरू तनावमा पर्न सक्छन्। वैकल्पिक इन्धनको खोजी, महँगो मूल्यमा ग्यास खरिद गर्नुपर्ने अवस्था वा लामो समय लाइनमा बस्नुपर्ने बाध्यताले परिवारको समय र खर्च दुवै बढाउँछ।

यसको प्रत्यक्ष प्रभाव विद्यार्थीमा पर्न सक्छ। बिहान समयमै खाना खान नपाउने, कलेज जान ढिला हुने, घरमा अध्ययन गर्ने वातावरण नबन्ने र परीक्षाको तयारीमा समेत असर पर्ने सम्भावना हुन्छ।

त्यसैले ग्यास अभावलाई केवल ‘भान्साको समस्या’ भनेर हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। यो शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र समग्र सामाजिक जीवनसँग जोडिएको आधारभूत आपूर्ति व्यवस्थाको समस्या हो।

विद्यार्थी आन्दोलनको फरक सन्देश:

त्रिचन्द्र क्याम्पस अगाडि भएको नेविसंघको प्रदर्शनलाई राजनीतिक विरोधका रूपमा मात्र हेर्नुभन्दा पनि विद्यार्थीले दैनिक जीवनमा भोगिरहेको समस्याको अभिव्यक्तिका रूपमा बुझ्नुपर्ने आवाज उठेको छ।

विद्यार्थीहरू भविष्यका नागरिक मात्र होइनन्, वर्तमानका उपभोक्ता र परिवारका सदस्य पनि हुन्। घरमा ग्यास नहुँदा उनीहरू पनि प्रभावित हुन्छन्। बजारमा कृत्रिम अभाव सिर्जना हुँदा वा कालोबजारी हुँदा त्यसको आर्थिक भार परिवारसँगै विद्यार्थीमाथि पनि पर्छ।

नेविसंघले ग्यासको सहज आपूर्ति सुनिश्चित गर्न, बजारमा भइरहेको भनिएको कालोबजारी तथा कृत्रिम अभाव रोक्न र समस्या समाधानका लागि तत्काल पहल गर्न सरकारसँग माग गरेको छ।

समस्या समाधानका लागि यथाशीघ्र पहल नभए आन्दोलनलाई थप कडा बनाउने चेतावनीसमेत विद्यार्थी नेताहरूले दिएका छन्।

सिलिन्डरको लाइनमा नागरिक, जवाफदेहिताको लाइनमा सरकार

ग्यासका लागि सर्वसाधारण लाइनमा उभिनु आफैँमा नयाँ विषय होइन। तर लामो समयसम्म एउटै समस्या दोहोरिँदा प्रश्न आपूर्ति प्रणालीमाथि उठ्छ।

देशमा आवश्यक मात्रामा ग्यास उपलब्ध छ कि छैन ? उपलब्ध छ भने उपभोक्तासम्म किन सहज रूपमा पुगिरहेको छैन ? वितरण प्रणालीमा समस्या कहाँ छ ? बिचौलियाको भूमिका कस्तो छ ? बजारमा कृत्रिम अभाव सिर्जना भएको हो भने त्यसको अनुगमन र नियन्त्रण कसले गर्ने ? यस्ता प्रश्नको स्पष्ट जवाफ उपभोक्ताले खोजिरहेका छन्।

विद्यार्थीहरूको आन्दोलनले यी प्रश्नलाई सार्वजनिक बहसको केन्द्रमा ल्याएको छ।

सरकारका लागि पनि यो केवल तत्कालीन समस्या समाधान गर्ने विषय होइन। भविष्यमा यस्ता संकट दोहोरिन नदिन आपूर्ति व्यवस्थापन, भण्डारण, वितरण र बजार अनुगमनको प्रणालीलाई बलियो बनाउने चुनौती हो।

किताब र सिलिन्डरबीचको छनोट किन ?

एक विद्यार्थीको हातमा किताब हुनु उसको व्यक्तिगत सपना मात्र होइन, देशको भविष्यसँग जोडिएको विषय हो। त्यही विद्यार्थीले घरको चुलो बाल्न सिलिन्डर बोकेर घण्टौँ लाइनमा बस्नुपर्ने अवस्था आउनु राज्यको सेवा प्रणालीका लागि गम्भीर प्रश्न हो।

विद्यार्थीले सरकारसँग असम्भव कुरा मागेका छैनन्। उनीहरूको माग आधारभूत छ—बजारमा आवश्यक वस्तुको सहज आपूर्ति होस्, उपभोक्ताले आफ्नो समय र श्रम खर्च गरेर अनावश्यक रूपमा लाइनमा बस्न नपरोस् र अभावका नाममा हुने अनियमितता नियन्त्रण होस्।

ग्यासको संकट समाधान गर्नु भनेको केवल सिलिन्डर वितरण सहज बनाउनु मात्र होइन। यसले आम नागरिकलाई आफ्नो काममा फर्किने वातावरण बनाउँछ। विद्यार्थीलाई पढाइमा केन्द्रित हुन दिन्छ। श्रमिकलाई काममा, व्यवसायीलाई व्यवसायमा र परिवारलाई आफ्नो नियमित जीवनमा फर्काउँछ।

अन्ततः विद्यार्थीले उठाएको प्रश्नको उत्तर सरकारले कामबाट दिनुपर्नेछ। किताब बोकेर भविष्य खोजिरहेका विद्यार्थीलाई सिलिन्डर बोकेर वर्तमान धान्न बाध्य नबनाउने जिम्मेवारी राज्यकै हो।