साष्टाङ्ग दण्डवत् प्रणाम**

मेरो पिताजी—
मेरो धरातल, मेरो गगन।
म उभिएको भूमि मात्र होइन,
म उड्न खोज्दा टेकेको आकाश पनि।
जसको सन्तानको रूपमा म धर्तिमा आए तीनै महान माता र पिताको सम्मान र आदर सहित आज माघ १४ गते मेरो पूजनिय पिताश्री श्रद्धेय नन्दराम जोशीज्यूको जन्मदिनको पावन अवसरमा मेरा भावनाहरूलाई लेखको रूपमा प्रस्तुत गर्ने जमर्को गर्दैछु। आशा छ यो लेख हामी सबै पिताप्रति सम्मान गर्नेहरूका लागि उपयोगी हुनेछ।

सनातन वैदिक वाङ्मयमा भनिएको छ—
“पितृदेवो भवः”।
यो कुनै औपचारिक वाक्य होइन, यो जीवनको गहिरो सत्य हो । पिताजी देवता जस्तै पूज्य किन हुन् भने, उहाँ स्वयं तपस्या हुनुहुन्छ। मौन बलिदान, नबोलिने वेदना र नदेखाइने संघर्षको अर्को नाम नै पिता हो।

नेपालको ग्रामीण परिवेश—जहाँ बिहानको घामसँगै जिम्मेवारी उठ्छ र साँझको अँध्यारोसँगै थकान निदाउँछ—त्यही माटोमा हुर्किएको एउटा साधारण तर असाधारण व्यक्तित्व हो, मेरो पिता। अभाव, संघर्ष र सीमित साधनका बीच पनि सन्तानको भविष्य उज्यालो बनाउने दृढ संकल्प उहाँको जीवन–दर्शन रह्यो।

आस्थाको दीप, विश्वासको धरोहर
वैदिक चिन्तनमा पिता रित (धर्म) को प्रतिनिधि मानिन्छ। सत्य, अनुशासन र कर्तव्य—यी कुनै किताबका शब्द होइनन्, पिताजीका जीवन–व्यवहार हुन्। खेतको डिलमा उभिएर पसिना बगाउँदा, कहिले ऋणको भारी काँधमा बोकेर घर फर्किँदा, उहाँले कहिल्यै हार मान्नुभएन।
हामीलाई सिकाउनुभएको पाठ सरल थियो—
“इमान्दारी कहिल्यै कमजोर हुँदैन।”

आजको आधुनिक भाषामा भनौँ भने, उहाँ नै हाम्रो पहिलो रोल मोडेल हुनुहुन्थ्यो। तर उहाँले उपदेशभन्दा उदाहरण दिनुभयो। बोल्नु कम, गर्नु धेरै—यो नै उहाँको वैदिक साधना थियो।

ग्रामीण जीवन र मौन संघर्ष
नेपाली गाउँको जीवन सजिलो छैन।
अभावसँग सधैं सम्झौता गर्नुपर्छ।
तर पिताजीले अभावलाई अभिशाप होइन, अनुशासन बनाउनु भयो।

कहिलेकाहीँ आफ्नै चाहना मरेर सन्तानका सपनामा बाँचे।
नयाँ कपडाभन्दा पहिले किताब आयो,
निजी सुखभन्दा पहिले परिवारको भविष्य।

सनातन दर्शन भन्छ—
त्याग नै शक्ति हो।
मेरो पिताजी त्यो दर्शनको जीवित स्वरूप हुनुहुन्छ।

प्रेरणा र उत्प्रेरणाको अनन्त प्रकाश
पिताजीले कहिल्यै भन्नुभएन—“मैले यति गरें।”
तर उहाँको मौनताले नै हामीलाई जीवन बोल्न सिकायो।

असफल हुँदा धैर्य,
सफल हुँदा नम्रता—
यी दुई गुण जीवनमा कसरी सन्तुलनमा राख्ने भन्ने पाठ उहाँबाटै सिकियो।

वेदमा अग्नि शुद्धिको प्रतीक हो।
मेरो पिताजी पनि अग्नि जस्तै—
सबै पीडा आफैँले जलाएर,
परिवारलाई उज्यालो दिनुभयो।

ऊर्जाले भरिएको जीवन–यात्रा
शारीरिक थकान भए पनि मानसिक दृढता कहिल्यै कम भएन।
उहाँको जीवन कुनै सजिलै बगेको नदी होइन,
चट्टान चिर्दै अघि बढेको पहाडी खोला हो।

आज म जहाँ छु,
मेरो अस्तित्व, आदर्श र संसार—
सबैको मूलमा पिताजीको श्रम छ।

सनातन चिन्तनले भन्छ—
पिता कर्मयोगी हुन्।
न फलको आश, न प्रशंसाको अपेक्षा—
केवल कर्तव्य।

जन्मदिन: उत्सवभन्दा बढी आत्मबोध
पिताजीको जन्मदिन केवल मिति होइन,
यो आत्मचिन्तनको दिन हो।

आज उहाँलाई शुभकामना दिँदा,
हामी आफ्नै जिम्मेवारी पनि सम्झनुपर्छ—
उहाँले देख्नुभएको सपना हामीले बाँच्नु छ।

उहाँले छोडिदिएको बाटोमा
हामीले अझ उज्यालो थप्नु छ।

कृतज्ञता र प्रणाम
पिताजी,
तपाईं बिना म अधुरो हुन्थेँ।
तपाईं मेरो अतीत, वर्तमान र भविष्य हुनुहुन्छ।

आज तपाईंको जन्मदिनमा,
शब्दहरू कम पर्छन्,
भावनाहरू गहिरा छन्।

सृष्टि, शक्ति र सृजनाको आधार—
तपाईंलाई शत्–शत् नमन।

दीर्घायु, स्वास्थ्य र शान्तिको कामना गर्दै—
साष्टाङ्ग दण्डवत् प्रणाम 🙏