मानव जीवन ऊर्जा, सम्भावना र सङ्घर्षको एउटा सुन्दर समिश्रण हो। विशेष गरी विद्यार्थी जीवन यस्तो स्वर्णकाल हो, जहाँ भविष्यको भव्य महलको जग निर्माण हुन्छ। संसारमा जन्मिएका प्रत्येक व्यक्तिमा अद्वितीय क्षमता र चेतना लुकेको हुन्छ, तर त्यसलाई सही दिशा निर्देश गर्न एउटा स्पष्ट मार्गचित्रको आवश्यकता पर्दछ। ‘चैतन्य प्रेरणापथः सोचदेखि सफलतासम्म’ त्यस्तै एउटा वैज्ञानिक, व्यावहारिक र आध्यात्मिक रूपान्तरणको महामार्ग हो। यस प्रेरणापथले मानव चेतनालाई शून्यबाट शिखरसम्म पुर्‍याउने सातवटा कडीहरूलाई आपसमा जोड्दछ। ती कडीहरू हुन्ः सोच, संकल्प, श्रमशिलता, धैर्यता, निरन्तरता, इमान्दारीता र सफलता।
विद्यार्थी जीवन केवल पाठ्यपुस्तकका पानाहरू पल्टाउने र परीक्षामा अङ्क हासिल गर्ने प्रक्रिया मात्र होइन। यो त आफ्नो आन्तरिक चेतनालाई जागृत गराई समाज र राष्ट्रका लागि योग्य नागरिक बन्ने साधना हो। आजको आधुनिक विश्व तीव्र प्रतिस्पर्धा, प्रविधिको विकास र मानसिक तनावले भरिएको छ। यस्तो अवस्थामा युवा पुस्तालाई सही दिशा देखाउन हाम्रा प्राचीन वैदिक दर्शन, आधुनिक वैज्ञानिक अनुसन्धान र वर्तमान विश्वका जीवन्त दृष्टान्तहरूको त्रिवेणी आवश्यक पर्छ। यसै सन्दर्भमा, यस लेखले चैतन्य प्रेरणापथका सातवटा स्तम्भहरूलाई वैदिक सनातन चिन्तन, विज्ञान र वैश्विक चेतनाको कसीमा राखेर विस्तृत विश्लेषण गर्ने प्रयास गरेको छ।

१. सोच (Thought / Vision): सफलताको प्रस्थानविन्दु
संसारमा आजसम्म जति पनि भौतिक वा वैचारिक क्रान्तिहरू भएका छन्, ती सबैको सुरुवात एउटा सानो विचार वा सोचबाट भएको हो। सोच नै त्यो बीउ हो, जसबाट पछि गएर सफलताको विशाल वृक्ष खडा हुन्छ। यदि बीउ नै कमजोर वा दूषित छ भने त्यसबाट बलियो वृक्षको परिकल्पना गर्न सकिँदैन। त्यसैले विद्यार्थीले सबैभन्दा पहिले आफ्नो सोचलाई संकुचित दायराबाट मुक्त गरी विशाल र सकारात्मक बनाउनुपर्छ।
* वैदिक दृष्टान्त: पूर्वीय वैदिक वाङ्मयमा सोचको शक्तिलाई सर्वोपरि स्थान दिइएको छ। उपनिषद्को महान् घोषणा छ— “यो यच्छ्रद्धः स एव सः” अर्थात् जस्तो मानिसको विचार र अटुट विश्वास हुन्छ, ऊ अन्ततः त्यस्तै बन्दछ। ‘यद् भावं तद् भवती’ को सिद्धान्तले पनि यही पुष्ट्याउँछ कि हाम्रो भित्री भावनाले नै बाह्य जगतको निर्माण गर्दछ। ऋग्वेदमा “आ नो भद्राः क्रतवो यन्तु विश्वतः” भनिएको छ, जसको अर्थ हो: सबै दिशाबाट हामीकहाँ कल्याणकारी विचारहरू आऊन्।
* वैज्ञानिक दृष्टान्त: आधुनिक न्यूरोसाइन्सले सोचको शक्तिलाई ‘न्यूरोप्लास्टिसिटी’ (Neuroplasticity) मार्फत प्रमाणित गरेको छ। जब हामी कुनै विषयमा बारम्बार र गहिरिएर सोच्दछौँ, हाम्रो मस्तिष्कका न्यूरोनहरूबीच नयाँ र बलियो सम्बन्ध (Neural Pathways) बन्न थाल्छ। सकारात्मक सोचले मस्तिष्कमा डोपामाइन र सेरोटोनिन जस्ता सुखद हर्मोनहरू उत्पादन गर्छ, जसले मानिसको सिक्ने क्षमता, रचनात्मकता र स्मरणशक्तिमा अभूतपूर्व वृद्धि गराउँछ।
* वर्तमान वैश्विक चेतना: एप्पल कम्पनीका संस्थापक स्टिभ जोब्स (Steve Jobs) को जीवन यसको ज्वलन्त उदाहरण हो। उनले सधैं “विश्वलाई बदल्ने र स्थापित मान्यताहरूलाई चुनौती दिने सोच” राखे। उनले प्रविधि र कलालाई यसरी मिसाउने सोच राखे जसले मानव जीवनलाई सहज बनाओस्। उनको त्यही क्रान्तिकारी सोचकै परिणाम आज संसारले स्मार्टफोन र आधुनिक कम्प्युटिङको रूपमा उपभोग गरिरहेको छ।

२. संकल्प (Commitment / Resolution): इच्छाशक्तिलाई शक्तिमा बदल्ने कडी
केवल राम्रो सोच राख्दैमा लक्ष्य प्राप्ति हुँदैन। सोचलाई वास्तविकतामा बदल्नका लागि दृढ इच्छाशक्ति अर्थात् ‘संकल्प’ को आवश्यकता पर्दछ। संकल्पको अर्थ हो: जुनसुकै परिस्थिति आए पनि आफ्नो लक्ष्यबाट विचलित नहुने प्रतिज्ञा। विद्यार्थी जीवनमा अनेकौँ किसिमका अलमल, आकर्षण र विचलनहरू आउँछन्, ती सबैलाई परास्त गर्ने अचुक अस्त्र संकल्प नै हो।
* वैदिक दृष्टान्त: वैदिक परम्परामा कुनै पनि सत्कर्म वा यज्ञको सुरुवात गर्नुअघि ‘संकल्प’ लिने चलन छ। महाभारतमा भीष्म पितामहले लिएको ‘भीष्म प्रतिज्ञा’ दृढ संकल्पको चरम रूप हो, जसले इतिहासको धारा नै बदलिदियो। त्यसैगरी, कठोपनिषद्का बालपात्र नचिकेताको कथा अर्को अनुपम उदाहरण हो। यमराजले अनेकौँ सांसारिक सुख र ऐश्वर्यको प्रलोभन देखाउँदा पनि नचिकेताले आत्मज्ञान प्राप्त गर्ने आफ्नो संकल्प त्यागेनन् र अन्ततः परम सत्य जानेरै छाडे।
* वैज्ञानिक दृष्टान्त: मनोविज्ञानमा यसलाई ‘लक्ष्य-निर्धारण सिद्धान्त’ (Goal-Setting Theory) र ‘इच्छाशक्तिको विज्ञान’ भनिन्छ। अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् कि जब कुनै व्यक्तिले आफ्नो लक्ष्यप्रति लिखित वा मानसिक रूपमा दृढ प्रतिवद्धता (Commitment) व्यक्त गर्दछ, तब मस्तिष्कको ‘प्रिर्फन्टल कोर्टेक्स’ (Prefrontal Cortex) बढी सक्रिय हुन्छ। यसले मानिसलाई अल्छीपन र ध्यान भत्किने (Distractions) समस्याबाट जोगाएर लक्ष्यमा केन्द्रित हुन प्रेरित गर्छ।
* वर्तमान वैश्विक चेतना: दक्षिण अफ्रिकाका महान् नेता नेल्सन मन्डेला (Nelson Mandela) को जीवन संकल्पको जीवन्त पाठशाला हो। रंगभेद विरुद्धको आन्दोलनका क्रममा उनले आफ्नो जीवनका २७ वर्ष कठोर कारागारमा बिताउनुपर्‍यो। तर, जेलका भित्ताहरूले उनको स्वतन्त्रता र समानताको संकल्पलाई तोड्न सकेनन्। उनको त्यही अटल संकल्पले अन्ततः दक्षिण अफ्रिकामा रंगभेदको अन्त्य गर्‍यो र उनी देशका प्रथम अश्वेत राष्ट्रपति बने।

३. श्रमशिलता / मिहिनेत (Hard Work / Diligence): सफलताको इन्जिन
सोच र संकल्पले मार्गचित्र त तयार गर्छन्, तर त्यो बाटोमा हिँड्ने काम श्रमशिलताले गर्छ। संसारमा बिना मिहिनेत केही पनि प्राप्त हुन सक्दैन। योग्यता र प्रतिभा जतिसुकै ठूलो भए पनि यदि त्यसमा कठोर श्रमको इन्धन हालिएन भने त्यो काम लाग्दैन। विद्यार्थीका लागि श्रमको अर्थ हो: अध्ययनमा एकाग्रता, समयको सदुपयोग र रचनात्मक कार्यमा आफ्नो ऊर्जाको लगानी।
* वैदिक दृष्टान्त: श्रीमद्भगवद्गीतामा भगवान् श्रीकृष्णले अर्जुनलाई कर्मको सिद्धान्त बुझाउँदै भन्नुभएको छ— “कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन” अर्थात् तिम्रो अधिकार केवल कर्म (श्रम) मा छ, फलमा छैन। यसको गहिरो अर्थ यो हो कि फलको चिन्ताले मानिसको श्रमलाई कमजोर बनाउँछ। त्यसैले निष्काम भावले पूर्ण उर्जाका साथ मिहिनेत गर्नु नै वास्तविक धर्म हो। यस्तै, उद्योगी र श्रमशील व्यक्तिलाई नै लक्ष्मीले अङ्गाल्छिन् भन्ने पूर्वीय मान्यता छ।
* वैज्ञानिक दृष्टान्त: मनोवैज्ञानिक एन्डर्स एरिक्सन र लेखक माल्कम ग्ल्याडवेलले प्रतिपादन गरेको ‘१०,००० घण्टाको नियम’ (10,000-Hour Rule) विज्ञान जगतमा निकै प्रसिद्ध छ। यो नियम अनुसार संसारको जुनसुकै विधा (संगीत, खेलकुद, विज्ञान, गणित) मा महारथ वा विशेषज्ञता हासिल गर्नका लागि कम्तीमा १० हजार घण्टाको सचेत र कठोर अभ्यास (Deliberate Practice) आवश्यक पर्छ। जन्मजात प्रतिभा भन्दा कठोर श्रम र निरन्तरको अभ्यास नै सर्वोपरि हुन्छ भन्ने कुरा विज्ञानले प्रमाणित गरेको छ।
* वर्तमान वैश्विक चेतना: आधुनिक युगका सबैभन्दा क्रान्तिकारी उद्यमी एलोन मस्क (Elon Musk) श्रमशिलताका पर्याय हुन्। स्पेसएक्स, टेस्ला र न्यूरालिंक जस्ता कम्पनीका मालिक मस्क आज पनि हप्तामा १०० देखि १२० घण्टासम्म काम गर्छन्। उनी भन्छन्— “यदि अरू मानिसले हप्तामा ४० घण्टा काम गरिरहेका छन् र तपाईं १०० घण्टा काम गर्नुहुन्छ भने, तपाईंले उनीहरूले एक वर्षमा गर्ने काम चार महिनामै फत्ते गर्नुहुनेछ।” उनको यही अमानवीय लाग्ने श्रमले नै असम्भव मानिएका प्रविधिहरूलाई सम्भव बनाएको छ।

४. धैर्यता (Patience / Resilience): सङ्घर्षको बलियो जग
श्रम गरिसकेपछि तुरुन्तै फल प्राप्त हुन्छ भन्ने हुँदैन। कतिपय अवस्थामा सोचेजस्तो नतिजा नआउन सक्छ, वा असफलता हात लाग्न सक्छ। यस्तो संवेदनशील घडीमा मानिसलाई जोगाएर राख्ने तत्व नै ‘धैर्यता’ हो। धैर्यताको अर्थ चुपचाप बस्नु होइन, बल्कि कठिन परिस्थितिमा पनि आफ्नो मानसिक सन्तुलन नगुमाई सही समयको पर्खाइ गर्नु र निरन्तर प्रयास गरिरहनु हो।
* वैदिक दृष्टान्त: महर्षि विश्वामित्रको कथा धैर्यताको उत्कृष्ट उदाहरण हो। उनले ‘राजर्षि’ बाट ‘ब्रह्मर्षि’ बन्नका लागि हजारौँ वर्षसम्म कठोर तपस्या गरे। यस क्रममा देवराज इन्द्रदेखि अनेकौँ शक्तिहरूले उनको तपस्या भङ्ग गर्ने प्रयास गरे, उनी धेरै पटक क्रोध र मोहको पासोमा परे, तर उनले धैर्यता गुमाएनन्। हरेक असफलता र गल्तीबाट सिक्दै उनी पुनः तपस्यामा लीन भए र अन्ततः आफ्नो लक्ष्य प्राप्त गरेरै छाडे।
* वैज्ञानिक दृष्टान्त: स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयका प्रोफेसर वाल्टर मिशेलद्वारा गरिएको प्रख्यात ‘मार्शमेलो प्रयोग’ (Marshmallow Experiment) ले धैर्यताको महत्त्व वैज्ञानिक रूपमा पुष्टि गर्छ। यो प्रयोगमा साना बालबालिकाहरूलाई तत्काल एउटा मार्शमेलो (चकलेट जस्तै खानेकुरा) खाने वा केही समय धैर्य गरेर बस्दा दुईवटा पाउने विकल्प दिइएको थियो। वर्षौँपछिको अनुसन्धानले के देखायो भने, जुन बालबालिकाले धैर्यता (Delayed Gratification) देखाएका थिए, उनीहरू वयस्क हुँदा शैक्षिक, आर्थिक र सामाजिक रूपमा धेरै सफल र खुसी पाइए।
* वर्तमान वैश्विक चेतना: अमेरिकाका १६ औँ राष्ट्रपति अब्राहम लिङ्कन (Abraham Lincoln) को जीवन सङ्घर्ष र धैर्यताको महागाथा हो। उनी बाल्यकालमै गरिबीको सिकार भए, आमा र श्रीमती गुमाए, व्यापारमा टाट पल्टिए, मानसिक रोगको सामना गरे र जीवनमा अनेकौँ पटक स्थानीयदेखि राष्ट्रिय तहका चुनावहरू हारे। तर उनले कहिल्यै धैर्यताको डोरी फुत्किन दिएनन्। ५२ वर्षको उमेरमा उनी अमेरिकाको राष्ट्रपति चुनिए र देशबाट दासप्रथाको अन्त्य गरी इतिहासमा अमर बने।

५. निरन्तरता (Consistency / Perseverance): साना प्रयासहरूको महाशक्ति
सफलता कुनै एक दिनको चमत्कार होइन, बरु यो त दैनिक गरिने स-साना प्रयासहरूको योगफल हो। एकदिन १८ घण्टा पढेर बाँकी १० दिन किताबै नछुने विद्यार्थी कहिल्यै सफल हुन सक्दैन। बरु दैनिक ४ घण्टा मात्र तर वर्षभरि निरन्तर पढ्ने विद्यार्थीले टप गर्न सक्छ। निरन्तरताले ढुङ्गा जस्तो कठोर वस्तुलाई पनि काट्न सक्ने क्षमता राख्दछ।
* वैदिक दृष्टान्त: संस्कृत साहित्यमा एउटा अत्यन्तै सुन्दर र व्यावहारिक सुक्ति छ: “बिन्दु निपातेन क्रमशः पूर्यते घटः” अर्थात् पानीको एक-एक थोपा निरन्तर खस्नाले बिस्तारै सिङ्गो घैँटो भरिन्छ। त्यसैगरी अर्को नीति श्लोक छ— “करत करत अभ्यास के, जडमति होत सुजान। रसरी आवत जात ते, सिल पर परत निसान।।” अर्थात् इनारबाट पानी तान्ने सानो डोरी बारम्बार आवतजावत गर्दा त त्यहाँको कठोर ढुङ्गामा दाग बस्छ भने, निरन्तरको अभ्यासले मन्दबुद्धि भएको व्यक्ति पनि विद्वान बन्न सक्छ।
* वैज्ञानिक दृष्टान्त: यसलाई गणित र अर्थशास्त्रमा ‘कम्पाउन्डिङ इफेक्ट’ (Compounding Effect) वा चक्रवृत्ति ब्याजको नियम भनिन्छ। यदि तपाईंले आफ्नो क्षमता वा ज्ञानमा दैनिक केवल १ प्रतिशत मात्र सुधार गर्नुभयो भने, एक वर्ष (३६५ दिन) को अन्त्यमा तपाईं पहिलेभन्दा ३७ गुणा बढी शक्तिशाली वा योग्य बन्नुहुनेछ। विज्ञानले प्रमाणित गरेको छ कि मानव मस्तिष्कको बानी र क्षमता निर्माणमा ‘कन्सिस्टेन्सी’ ले सबैभन्दा ठूलो भूमिका खेल्छ।
* वर्तमान वैश्विक चेतना: संसारलाई अन्धकारबाट उज्यालोतर्फ डोर्‍याउने महान् वैज्ञानिक थॉमस एल्वा एडिसन (Thomas Edison) निरन्तरताका पर्याय हुन्। व्यापारिक रूपमा सफल लाइट बल्बको आविष्कार गर्ने क्रममा उनी हजारौँ पटक असफल भए। मानिसहरूले उनलाई गिज्याए, तर उनी निरन्तर लागिरहे। उनी भन्थे— “म असफल भएको होइन, मैले त बल्ब नबन्ने १० हजार वटा तरिकाहरू पत्ता लगाएको हुँ।” उनको यही दृढ निरन्तरताले संसारलाई उज्यालो दियो।

६. ईमानदारीता (Integrity / Honesty): चरित्रको कञ्चन ऐना
छलकपट र अनैतिक बाटोबाट क्षणिक रूपमा सफलता त मिल्न सक्ला, तर त्यो स्थायी हुँदैन। वास्तविक र दिगो सफलताको जग इमान्दारीता र नैतिक चरित्रमा अडिएको हुन्छ। विद्यार्थी जीवनका लागि इमान्दारीताको अर्थ हो: परीक्षामा चोर्नु वा ठग्नु मात्र होइन, बरु आफ्ना कमजोरीहरूप्रति आफैँ इमान्दार हुनु, शिक्षक र अभिभावकप्रति आदरभाव राख्नु र ज्ञान आर्जनको प्रक्रियालाई पवित्र मान्नु हो।
* वैदिक दृष्टान्त: हाम्रा उपनिषद्हरूको मूल मन्त्र नै हो: “सत्यमेव जयते नानृतं” अर्थात् सत्यको नै सधैं विजय हुन्छ, असत्यको होइन। पौराणिक कालका राजा हरिश्चन्द्रको कथा इमान्दारी र सत्यनिष्ठाको शिखर हो। उनले सपनामा दिएको दानलाई पूरा गर्न आफ्नो सम्पूर्ण राजपाठ त्यागे, श्मशान घाटको पाले बन्न मञ्जुर गरे, आफ्नै पत्नी र मृत छोरामाथि कर लगाउने जस्तो कठोर परीक्षा पार गरे तर आफ्नो इमान्दारीता र सत्यको मार्ग कहिल्यै छोडेनन्। अन्ततः उनको यही निष्ठाले उनलाई अमर बनायो।
* वैज्ञानिक दृष्टान्त: आधुनिक मनोविज्ञान र चिकित्सा विज्ञानका अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् कि झूटो बोल्ने वा अनैतिक कार्य गर्ने व्यक्तिहरूको मस्तिष्कमा ‘कोर्टिसोल’ (Cortisol) नामक तनाव हर्मोनको मात्रा अत्यधिक हुन्छ। यसले गर्दा उनीहरूको मुटुको धड्कन बढ्ने, रक्तचाप अनियन्त्रित हुने र दीर्घकालमा निर्णय लिने क्षमता (Cognitive Function) कमजोर हुँदै जान्छ। यसको विपरीत, इमान्दार र नैतिक आचरण भएका व्यक्तिहरूको मानसिक स्वास्थ्य उत्कृष्ट रहन्छ र उनीहरूको आत्मविश्वास उच्च हुन्छ।
* वर्तमान वैश्विक चेतना: विश्वका सबैभन्दा सफल र सम्मानित लगानीकर्ता वारेन बफेट (Warren Buffett) को इमान्दारीप्रतिको दृष्टिकोण विश्वप्रसिद्ध छ। उनी भन्छन्— “हामी कुनै पनि व्यक्तिमा तीनवटा गुणहरू हेर्छौँ: इमान्दारी (Integrity), बौद्धिकता (Intelligence) र ऊर्जा (Energy)। यदि पहिलो गुण अर्थात् इमान्दारी छैन भने, बाँकी रहेका दुई गुण (बौद्धिकता र ऊर्जा) ले तपाईंलाई समाप्त पार्नेछन्।” इमान्दारी बिनाको बौद्धिकता समाजका लागि घातक हुन्छ भन्ने चेतना आजको आधुनिक कर्पोरेट विश्वले पनि आत्मसात् गरिसकेको छ।

७. सफलता (Success / Self-Realization): चैतन्यको पूर्णता
चैतन्य प्रेरणापथको अन्तिम गन्तव्य नै ‘सफलता’ हो। तर, यहाँ सफलताको परिभाषा निकै व्यापक र गहिरो छ। सफलता भनेको केवल धेरै पैसा कमाउनु, ठूलो पद पाउनु वा प्रसिद्ध हुनु मात्र होइन। वास्तविक सफलता त आफ्नो आन्तरिक चेतनाको पूर्ण विकास (Self-Actualization) गर्नु र आफूले आर्जन गरेको ज्ञान तथा क्षमताद्वारा समाज र मानवताको हित गर्नु हो।

[सोच (Thought)] ➔ [संकल्प (Commitment)] ➔ [श्रमशिलता (Hard Work)] ➔ [धैर्यता (Patience)] ➔ [निरन्तरता (Consistency)] ➔ [इमान्दारीता (Integrity)] ➔ 🏆 [सफलता (Success)]
* वैदिक दृष्टान्त: वैदिक दर्शन अनुसार वास्तविक सफलता भनेको ‘अभ्युदय’ (भौतिक उन्नति) र ‘निःश्रेयस’ (आध्यात्मिक वा आन्तरिक शान्ति) दुवैको सन्तुलन हो। पूर्वीय चिन्तनले “वसुधैव कुटुम्बकम्” (संसार नै मेरो परिवार हो) र “लोकाः समस्ताः सुखिनो भवन्तु” (सबै संसार सुखी होस्) को भावना राख्न सिकाउँछ। आफूसँगै समाजलाई पनि अगाडि बढाउनु र आत्मिक सन्तुष्टि प्राप्त गर्नु नै वैदिक परिप्रेक्ष्यमा वास्तविक सफलता हो।
* वैज्ञानिक दृष्टान्त: सकारात्मक मनोविज्ञान (Positive Psychology) का पितामहरू मध्येका एक अब्राहम मास्लोको ‘मानव आवश्यकताको श्रेणीक्रम’ (Maslow’s Hierarchy of Needs) मा सबैभन्दा माथिल्लो तहमा ‘सेल्फ-एक्चुअलाइजेसन’ (आत्म-प्रत्यक्षीकरण वा पूर्णता) लाई राखिएको छ। विज्ञानका अनुसार वास्तविक रूपमा सफल व्यक्ति त्यो हो, जसले आफ्नो क्षमताको अधिकतम उपयोग गर्छ, जसको जीवनको एउटा स्पष्ट उद्देश्य (Purpose) हुन्छ र जो ‘फ्लो स्टेट’ (Flow State) अर्थात् आफ्नो काममा पूर्ण आनन्द र एकाग्रताका साथ बाँच्न सक्छ।
* वर्तमान वैश्विक चेतना: भारतका पूर्व राष्ट्रपति एवं महान् वैज्ञानिक डा. एपीजे अब्दुल कलाम (Dr. A.P.J. Abdul Kalam) वास्तविक सफलताका प्रतीक हुन्। एउटा सामान्य माझी परिवारमा जन्मेर, अखबार बेच्दै सङ्घर्ष गरेर उनी देशको सर्वोच्च वैज्ञानिक र राष्ट्रपति बने। तर उनको सफलता केवल पदमा सीमित रहेन। उनले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन युवा र विद्यार्थीहरूलाई प्रेरित गर्न र राष्ट्र निर्माणमा समर्पित गरे। उनको सरलता, उच्च विचार र सेवाभावले उनलाई करोडौँको मनमा जीवित राखेको छ।

निष्कर्ष तथा विद्यार्थीहरूका लागि सन्देश:
‘चैतन्य प्रेरणापथ’ कुनै काल्पनिक विचार होइन, बरु यो जीवनलाई रूपान्तरण गर्ने एउटा पूर्ण वैज्ञानिक र व्यावहारिक नियम हो। यस पथका सातवटै चरणहरू एकअर्कासँग साङ्लो जस्तै जोडिएका छन्। यदि पहिलो कडी अर्थात् ‘सोच’ नै कमजोर भयो भने ‘संकल्प’ सम्भव छैन। संकल्प बिनाको ‘श्रमशिलता’ दिशाहीन हुन्छ। श्रम गरिसकेपछि परीक्षाको घडीमा ‘धैर्यता’ र ‘निरन्तरता’ भएन भने यात्रा बीचमै टुङ्गिन्छ। अनि इमान्दारीता बिना प्राप्त भएको ‘सफलता’ बालुवाको महल जस्तै हुन्छ, जो जुनसुकै बेला ढल्न सक्छ।

त्यसैले, आजका विद्यार्थीहरूले यस प्रेरणापथलाई आफ्नो दैनिक जीवनको अभिन्न हिस्सा बनाउनु जरुरी छ। जब तपाईं आफ्नो विचारलाई उच्च राख्नुहुन्छ, दृढ प्रतिज्ञाका साथ कठोर मिहिनेत गर्नुहुन्छ, सङ्घर्षका बेला धैर्यता राख्दै निरन्तर अगाडि बढ्नुहुन्छ र आफ्नो निष्ठा तथा इमान्दारीलाई कहिल्यै मर्न दिनुहुन्न; तब सफलता तपाईंको पाइला चुम्न बाध्य हुनेछ। उठ्नुहोस्, जागृत हुनुहोस् र आफ्नो चैतन्य प्रेरणापथमा अगाडि बढ्नुहोस्!

-गणेश जोशी