(सन्दर्भः राष्ट्रिय पुस्तकालय दिवस ।)

-गणेश जोशी

“जो पढ्छ, सोही अघि बढ्छ” भन्ने उक्ति केवल एउटा भनाइ मात्र होइन, जीवनको यथार्थलाई प्रतिबिम्बित गर्ने गहिरो सत्य हो। शिक्षालाई परिवर्तनको मेरुदण्ड भनिन्छ र कुनै पनि समाजको प्रगतिमा यसको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ। नेपालको सन्दर्भमा हेर्दा, शिक्षा केवल जागिर पाउने माध्यम नभई सामाजिक, राजनीतिक र नैतिक नेतृत्व निर्माण गर्ने आधार पनि हो। विद्यार्थी जीवनदेखि नै पढाइलाई मूल्य दिनु, भविष्यमा सक्षम नेतृत्वको जग हाल्नु हो।

विद्यार्थी जीवन : आधारशिला निर्माणको चरण

विद्यार्थी जीवन मानवीय जीवनको अत्यन्तै संवेदनशील र निर्णायक चरण हो। यही चरणमा व्यक्तिको सोच, स्वभाव, दृष्टिकोण र कार्यशैलीको विकास हुन्छ। नेपालको धेरैजसो विद्यालय अझै पनि संसाधन अभावमा सञ्चालन भइरहेका छन्, तर पछिल्लो समयमा सरकारी तथा निजी क्षेत्रबाट शिक्षाको पहुँच विस्तार भइरहेको छ। यद्यपि, गुणस्तरीय शिक्षामा अझै असमानता रहेको छ।

पढाइले विद्यार्थीमा आत्मविश्वास, आलोचनात्मक सोच र समस्या समाधान गर्ने क्षमता विकास गर्छ। शिक्षाले युवाहरुलाई केवल पाठ्यपुस्तकमा सीमित नराखी, सामाजिक यथार्थ बुझ्न र उत्तरदायी नागरिक बन्न उत्प्रेरित गर्छ। नेपालको जस्तो विकासोन्मुख राष्ट्रमा, शिक्षित युवाशक्तिको आवश्यकता अझै बढ्दो छ।

शिक्षाबाट नेतृत्वमा रूपान्तरण

नेतृत्व कुनै जन्मजात गुण मात्र होइन, अध्ययन, अनुभव र समाजप्रतिको उत्तरदायित्वले निखारिएको क्षमताको नाम हो। नेपालको राजनीतिक, सामाजिक वा आर्थिक क्षेत्रमा हाम्रा धेरैजसो अगुवा व्यक्तिहरू शिक्षाको बलमा अगाडि बढेका छन्। बिपी कोइरालादेखि हालसम्मका धेरैजसो राष्ट्रिय नेता शिक्षित पृष्ठभूमिबाट आएका छन्।

शिक्षा नै हो जसले नेतृत्वमा नीतिगत स्पष्टता, दृष्टिकोणको परिपक्वता र निर्णय गर्ने क्षमतामा गहिरो प्रभाव पार्छ। पुस्तकमात्र होइन, पुस्तकालय, सेमिनार, बहस, अनुसन्धानजस्ता अभ्यासले नेतृत्व कौशललाई बढावा दिन्छ। खासगरी लोकतान्त्रिक शासन प्रणालीमा शिक्षित नागरिक र शिक्षित नेतृत्व दुबै अत्यावश्यक छन्।

पुस्तकालयको भूमिका : ज्ञानको भण्डार

यस वर्षको राष्ट्रिय पुस्तकालय दिवसको मूल नाराः “हाम्रो पुस्तकालय: हाम्रो भविष्य” ले शिक्षामा पुस्तकालयको भूमिकालाई पुनः स्मरण गराउँछ। नेपालको ग्रामीण भेगदेखि शहरी क्षेत्रसम्म पुस्तकालयको सञ्जाल विस्तार हुँदै गएको छ, तर अझै पनि धेरै स्थानमा पुस्तकालयको पहुँच कमजोर छ।

पुस्तकालय केवल किताब पढ्ने ठाउँ नभई, विचार निर्माण गर्ने, जानकारी प्राप्त गर्ने र वैकल्पिक ज्ञानको खोजी गर्ने थलो हो। विद्यार्थीदेखि नेतासम्म सबैका लागि पुस्तकालय एक साझा स्रोत हो, जहाँ बिना भेदभाव ज्ञान बाँडिन्छ। यसले समावेशी सोच र विवेकशील निर्णयको मार्ग प्रशस्त गर्छ।

अध्ययनले दिने दीर्घकालीन लाभ

नेपालमा अझै पनि धेरै युवाहरू पढाइलाई केवल रोजगारीको माध्यमको रूपमा लिन्छन्। तर पढाइको महत्व केवल जागिर पाउनुमा सीमित छैन। अध्ययनले व्यक्तिलाई आत्मनिर्भर, नैतिक र उत्तरदायी बनाउँछ। शिक्षाको प्रभाव दीर्घकालीन हुन्छ—यसले परिवार, समाज, राष्ट्र निर्माणमा योगदान पुर्‍याउँछ।

पढाइले व्यक्ति मात्र होइन, पुरा पुस्तालाई उकास्न सक्छ। शिक्षित आमाबाबुका छोराछोरी शिक्षाको मूल्य बुझ्छन्। शिक्षित नेताले पारदर्शी प्रशासन दिन सक्छ। शिक्षित नागरिकले उत्तरदायी सरकार रोज्न सक्छ। शिक्षाको बलमा मात्र दीगो विकास सम्भव हुन्छ।

निष्कर्ष:

नेपालले स्थायी परिवर्तन र समृद्धिको यात्रा तय गर्न चाहन्छ भने अध्ययन र शिक्षामा लगानी गर्नु अत्यावश्यक छ। विद्यार्थी जीवनमा पढाइलाई प्राथमिकता दिँदा मात्र हामी भविष्यमा जिम्मेवार नेतृत्व निर्माण गर्न सक्छौं। पुस्तकालय, विद्यालय, विश्वविद्यालय र शैक्षिक संरचनाको सुदृढीकरणबाट मात्र समावेशी र सक्षम समाज निर्माण सम्भव छ।

“विद्यार्थीलाई पढ्न प्रेरित गर्नुहोस् , नेतृत्व आफै विकास हुन्छ।”
राष्ट्रिय पुस्तकालय दिवसको अवसरमा हामी सबैले शिक्षाको मूल्य बुझौं, पढ्न, पढाउन र ज्ञान बाँड्न प्रतिवद्ध बनौं