काठमाडौँ–  सरकारी स्वामित्वको दूरसञ्चार कम्पनी नेपाल टेलिकमको वित्तीय अवस्थामा पछिल्लो एक वर्षमा उल्लेख्य सुधार देखिएको छ। कम्पनीको नाफा बढ्नुमा सेवा विस्तार र आम्दानी वृद्धि मुख्य कारण देखिए पनि त्यससँगै सञ्चालन खर्च नियन्त्रण, अनावश्यक खर्च कटौती र डिजिटल प्रणालीमा गरिएको सुधारले पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको देखिन्छ।

नेपाल टेलिकमले सार्वजनिक गरेको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को अपरिष्कृत वित्तीय विवरणअनुसार कम्पनीले एक वर्षमा ८ अर्ब ८६ करोड ४६ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा ६ अर्ब ६७ लाख रुपैयाँ रहेको खुद नाफा यस वर्ष २ अर्ब ८५ करोड ७९ लाख रुपैयाँले बढेको हो। प्रतिशतका आधारमा कम्पनीको खुद नाफा ४७ दशमलव ५८ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ।

तर टेलिकमको पछिल्लो वित्तीय उपलब्धिलाई केवल ‘नाफा बढ्यो’ भन्ने तथ्यमा सीमित गरेर हेर्दा तस्वीर पूर्ण हुँदैन। कम्पनीको कुल सञ्चालन आयमा भएको वृद्धि खुद नाफाको वृद्धिभन्दा निकै कम छ। सञ्चालन आय ३ दशमलव १२ प्रतिशतले मात्रै बढ्दा खुद नाफा भने झण्डै आधाले बढेको छ। यसले आम्दानी बढाउनुका साथै खर्चको संरचना व्यवस्थापनमा कम्पनीले सुधार गरेको संकेत गर्छ।

आम्दानीमा सामान्य वृद्धि, नाफामा ठूलो उछाल:

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा नेपाल टेलिकमको कुल सञ्चालन आय ३४ अर्ब ९५ करोड ४ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा यस्तो आय ३३ अर्ब ८९ करोड ४५ लाख रुपैयाँ थियो। अर्थात् सञ्चालन आय १ अर्ब ५ करोड ५९ लाख रुपैयाँले बढेको छ।

कुल आय पनि ३९ अर्ब १९ करोड ९६ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको ३८ अर्ब १८ करोड ८१ लाख रुपैयाँको तुलनामा कुल आय २ दशमलव ६५ प्रतिशतले बढेको हो।

तर नाफाको वृद्धिदर भने आम्दानीको तुलनामा निकै तीव्र छ। वार्षिक करअघिको मुनाफा १३ अर्ब २६ करोड ४७ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो वर्ष ९ अर्ब ८५ करोड २ लाख रुपैयाँ रहेको यस्तो नाफा ३ अर्ब ४१ करोड ४५ लाख रुपैयाँ अर्थात् ३४ दशमलव ६६ प्रतिशतले बढेको हो।

यसैगरी ब्याज, कर, ह्रासकट्टी तथा अमोर्टाइजेसनअघिको आम्दानी २० अर्ब ४८ करोड १ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको १८ अर्ब ४९ करोड ६० लाख रुपैयाँको तुलनामा यो १० दशमलव ७३ प्रतिशतले बढी हो।

यसले कम्पनीको वित्तीय सुधारमा केवल नयाँ ग्राहक थपिनु वा सेवा बिक्री बढ्नु मात्रै कारण नभएको देखाउँछ। आम्दानीको प्रत्येक रुपैयाँबाट बढी सञ्चालन परिणाम निकाल्ने प्रयासले पनि नाफा वृद्धिमा योगदान गरेको देखिन्छ।

खर्च घट्दा नाफा बढाउने ठाउँ फराकिलो:

नेपाल टेलिकमको पछिल्लो वित्तीय सुधारको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष सञ्चालन खर्च व्यवस्थापन हो। कम्पनीका अनुसार सेवा सञ्चालन तथा मर्मतसम्भारमा हुने खर्च घटाइएको छ। विज्ञापन, प्रायोजनलगायत आवश्यकताभन्दा बढी खर्च हुने क्षेत्रलाई पनि नियन्त्रण गरिएको छ।

सरकारले मितव्ययिता र पारदर्शितालाई प्राथमिकता दिँदै आएको अवस्थामा टेलिकमले पनि खर्च व्यवस्थापनलाई आफ्नो वित्तीय सुधारको आधार बनाएको जनाएको छ। कम्पनीका अनुसार गत आर्थिक वर्षमा मात्रै खर्च व्यवस्थापनबाट करिब १० देखि १५ करोड रुपैयाँ बचत भएको छ।

रकमका हिसाबले यो कम्पनीको कुल आम्दानीको तुलनामा ठूलो देखिँदैन। तर ठूलो संस्थामा नियमित रूपमा हुने खर्चको सानो प्रतिशत कटौतीले पनि दीर्घकालमा उल्लेख्य प्रभाव पार्न सक्छ। विशेषगरी आम्दानी वृद्धिको सम्भावना सीमित हुँदै गएको दूरसञ्चार बजारमा लागत नियन्त्रण नाफा जोगाउने महत्वपूर्ण माध्यम बन्न सक्छ।

टेलिकमको वित्तीय विवरणले पनि यही संकेत गर्छ—आम्दानीमा सामान्य वृद्धि हुँदा नाफामा ठूलो वृद्धि हुनुको पछाडि खर्च र सञ्चालन दक्षतामा आएको सुधारलाई बेवास्ता गर्न सकिँदैन।

ब्याज आम्दानी घट्यो, मुख्य व्यवसायले धान्यो:

कम्पनीको वित्तीय परिणाममा अर्को रोचक पक्ष ब्याज आम्दानी हो। ब्याजदरमा आएको गिरावटका कारण टेलिकमको ब्याज आम्दानी अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा करिब ८६ करोड १९ लाख रुपैयाँ अर्थात् २२ दशमलव ८८ प्रतिशतले घटेको छ।

अर्थात् बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रमा राखिएको रकमबाट प्राप्त हुने ब्याज आम्दानी घट्दा पनि कम्पनीको समग्र नाफा भने उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। यसले कम्पनीको मुख्य व्यवसाय अर्थात् दूरसञ्चार सेवाबाट हुने आम्दानी र त्यसको व्यवस्थापनले वित्तीय परिणाममा बढी योगदान दिएको देखाउँछ।

विशेषगरी जीएसएम सेवाबाट हुने आम्दानीमा सुधार आएको छ। समीक्षा अवधिमा जीएसएम सेवाको राजस्व ६४ करोड ५४ लाख रुपैयाँ अर्थात् २ दशमलव २८ प्रतिशतले बढेको छ।

नेपाल टेलिकमका प्रवक्ता कमल लामिछानेका अनुसार आवाज सेवाको तुलनामा मोबाइल डाटाको प्रयोग बढ्दै जानु तथा एफटीटीएच सेवाको विस्तारले आम्दानी बढाउन योगदान गरेको छ।

यसले नेपाली दूरसञ्चार बजारको बदलिँदो उपभोग प्रवृत्तिलाई पनि देखाउँछ। केही वर्षअघिसम्म मोबाइल सेवाको मुख्य आधार मानिएको भ्वाइस कलको स्थान क्रमशः डाटाले लिँदै गएको छ। इन्टरनेटमा आधारित सामाजिक सञ्जाल, भिडियो, अनलाइन बैठक, डिजिटल भुक्तानी तथा अन्य सेवाको विस्तारसँगै मोबाइल डाटाको माग बढिरहेको छ।

डाटातर्फ सर्दै ग्राहकको प्रयोग:

नेपाल टेलिकमका लागि आगामी दिनमा परम्परागत भ्वाइस सेवाभन्दा डाटा तथा डिजिटल सेवाको विस्तार महत्वपूर्ण बन्ने देखिन्छ। ग्राहकको सेवा प्रयोग गर्ने शैली परिवर्तन भइरहेका बेला कम्पनीले पनि आफ्नो पूर्वाधार र सेवा प्रणालीलाई त्यहीअनुसार परिवर्तन गर्नुपर्ने दबाब छ।

४जी सेवाको पहुँच र गुणस्तर सुधारलाई प्राथमिकता दिनु तथा थप फ्रिक्वेन्सी उपलब्ध गराउने नीतिगत व्यवस्था हुनु यसै दिशाको संकेत हो।

त्यस्तै एफटीटीएच सेवाको विस्तारले घर तथा कार्यालयमा उच्च गतिको इन्टरनेटको पहुँच बढाउन मद्दत गरिरहेको छ। मोबाइल डाटा र फिक्स्ड ब्रोडब्यान्ड दुवै क्षेत्रमा सेवा विस्तार गर्न सक्दा टेलिकमले भविष्यको आम्दानीको आधार अझ फराकिलो बनाउन सक्छ।

ग्राहक सेवा पनि डिजिटल बनाउँदै:

नेपाल टेलिकमको सुधार केवल वित्तीय विवरणमा सीमित छैन। ग्राहक सेवा र प्रशासनिक प्रक्रियालाई डिजिटल बनाउने प्रयास पनि अघि बढाइएको छ।

कम्पनीले ‘पे एज यू गो’ प्रणाली कार्यान्वयनमा ल्याएको छ। यसअघि डाटा प्याकेज सकिएपछि ग्राहकलाई जानकारी नहुँदा मुख्य ब्यालेन्सबाट रकम काटिने अवस्थाप्रति गुनासो आउने गरेको थियो। नयाँ प्रणालीले डाटा सकिएपछि शुल्क तिरेर सेवा निरन्तरता दिने वा नयाँ प्याकेज खरिद गर्ने विकल्प ग्राहकलाई उपलब्ध गराएको छ।

त्यस्तै ‘वान टाइम केवाइसी’ प्रणाली लागू गरिएको छ। ई–सिम वितरण, गुनासो दर्ता तथा व्यवस्थापन, हराएको सिम पुनःप्राप्ति र सिमको स्वामित्व हस्तान्तरणजस्ता सेवा अनलाइनबाट उपलब्ध गराउने प्रयास गरिएको छ।

कार्यालयमा ग्राहकले विभिन्न सेवाका लागि अलग–अलग कक्ष धाउनुपर्ने अवस्थालाई कम गर्न एकल बिन्दु सेवा सहायता कक्ष स्थापना गर्नु पनि सेवा सुधारकै प्रयास हो।

यस्ता सुधारले प्रत्यक्ष रूपमा तत्काल ठूलो रकमको आम्दानी नबढाए पनि ग्राहकको समय बचत गर्ने, सेवा प्राप्त गर्ने प्रक्रिया सहज बनाउने र संस्थाप्रतिको विश्वास बढाउने काम गर्न सक्छ।

अब चुनौती नाफा जोगाउनु:

नेपाल टेलिकमका लागि पछिल्लो वित्तीय परिणाम उत्साहजनक भए पनि आगामी चुनौती कम भएका छैनन्। दूरसञ्चार बजारमा प्रतिस्पर्धा बढिरहेको छ। ग्राहकको सेवा प्रयोग गर्ने बानी तीव्र रूपमा परिवर्तन भइरहेको छ। परम्परागत आवाज सेवाबाट हुने आम्दानीमा दबाब बढ्दै जाँदा नयाँ डिजिटल सेवाबाट आम्दानी सिर्जना गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।

त्यसमाथि प्रविधिमा निरन्तर लगानी गर्नुपर्ने बाध्यता छ। ४जी नेटवर्कको विस्तार, गुणस्तर सुधार, एफटीटीएच पूर्वाधार, ई–सिम तथा अन्य डिजिटल सेवाका लागि कम्पनीले निरन्तर लगानी गर्नुपर्ने हुन्छ। लगानी बढाउँदा तत्काल खर्च बढ्न सक्छ, तर त्यसले भविष्यको आम्दानी र प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बलियो बनाउनुपर्ने हुन्छ।

त्यसैले अहिलेको मुख्य चुनौती नाफा बढाउनु मात्रै होइन, बढेको नाफालाई दीर्घकालीन व्यावसायिक सुधारमा रूपान्तरण गर्नु हो।

नेपाल टेलिकमको पछिल्लो वित्तीय परिणामले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ—आम्दानी धेरै बढाउन नसकिएको अवस्थामा पनि सञ्चालन दक्षता, खर्च नियन्त्रण, डिजिटल रूपान्तरण र ग्राहकको बदलिँदो आवश्यकताअनुसार सेवा विस्तार गर्न सकियो भने नाफामा उल्लेख्य सुधार ल्याउन सकिन्छ।

अब कम्पनीले यही सुधारलाई निरन्तरता दिन सकेमा नेपाल टेलिकमको वित्तीय स्वास्थ्य अझ बलियो बन्न सक्छ। तर त्यसका लागि खर्च कटौती मात्रै पर्याप्त हुने छैन। डाटा, फाइबर इन्टरनेट र नयाँ डिजिटल सेवामा प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बढाउँदै ग्राहकलाई गुणस्तरीय सेवा दिन सक्नु नै आगामी चरणको वास्तविक परीक्षा हुनेछ।