भोजपुर – पहाडका भिरालो बारीमा मकै र आलु लगाउँदै आएका किसानहरू अहिले कफीका हरिया बोटसँग भविष्य देख्न थालेका छन्। केही वर्षअघिसम्म सामान्य रूपमा रोपिएका कफीका बिरुवाले अहिले व्यावसायिक रूप लिँदै जिल्लाको कृषि चित्र नै फेरिदिएको छ।
बजारसम्मको सहज पहुँच र उत्पादनको सुनिश्चित बिक्री व्यवस्थाले किसानलाई कफीतर्फ आकर्षित गरेको हो। उत्पादन घरबाटै संकलन हुन थालेपछि बजार खोज्ने झन्झट घटेको छ भने आम्दानी पनि स्थिर बन्दै गएको छ। यसले किसानलाई परम्परागत खेतीबाट आयमूलक तथा निर्यातमुखी खेतीतर्फ डोर्याएको छ।
उपयुक्त भूगोल, बढ्दो विस्तार:
जिल्लाको हतुवागढी गाउँपालिकाका सिन्द्राङ, होम्ताङ, लुङ्गिन र लुङ्थुङ, रामप्रसादराई गाउँपालिकाको खोक्सिक, आमचोक गाउँपालिका, पौवादुङमा गाउँपालिका तथा षडानन्द नगरपालिकाका विभिन्न वडामा कफीखेती विस्तार भइरहेको छ। यी क्षेत्रको माटो, हावापानी र उचाइ कफी उत्पादनका लागि अनुकूल मानिन्छ।
नगरपालिकाका सबै १४ वडामा कफी प्रवर्द्धन कार्यक्रम सञ्चालनमा छन्। संघीय सरकारको विशेष अनुदान र किसानको लागत साझेदारीमा चालु आर्थिक वर्षमा करिब तीन करोड ३० लाख रुपैयाँ बराबरको कार्यक्रम सञ्चालन भइरहेको जनाइएको छ। योजनाबद्ध रूपमा उपयुक्त क्षेत्र पहिचान गरेर खेती विस्तार गर्ने काम अघि बढाइएको छ।
सामूहिक खेतीतर्फ किसान:
रामप्रसादराई गाउँपालिका–८ खोक्सिकाका किसानले २२ रोपनी क्षेत्रफलमा सामूहिक रूपमा कफीखेती सुरु गरेका छन्। परम्परागत बालीमा सीमित आम्दानी हुने भएपछि किसानहरू दीर्घकालीन फाइदा दिने कफीतर्फ मोडिएका हुन्।
स्थानीय कृषकका अनुसार कफी अन्य बालीको तुलनामा कम जोखिमयुक्त र बढी आम्दानी दिने खेतीका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ। राम्रो व्यवस्थापन भए एक बोटबाट २५ देखि ३० केजीसम्म उत्पादन लिन सकिने अनुभव किसानले गरेका छन्।
स्थानीयदेखि अन्तरराष्ट्रिय बजारसम्म:
भोजपुरमा उत्पादन भएको कफी धरान, इटहरी, विराटनगर र काठमाडौँ हुँदै अन्तरराष्ट्रिय बजारसम्म पुग्ने गरेको व्यवसायीहरू बताउँछन्। विशेषगरी अर्गानिक कफीको माग बढ्दो छ। उत्पादन वृद्धि भएसँगै निर्यातको मात्रा पनि विस्तार हुँदै गएको छ।
कफीखेतीको बढ्दो विस्तारले किसानको आम्दानी मात्र होइन, जिल्लाको कृषि अर्थतन्त्रलाई नै नयाँ आधार दिएको स्थानीय जानकारको भनाइ छ। पहाडी भूगोलमा सम्भावनाको खेती कसरी सफल व्यवसायमा रूपान्तरण हुन सक्छ भन्ने उदाहरणका रूपमा भोजपुरको कफीखेती अघि बढिरहेको छ।