काठमाडौँ– नेपालीको महान् चाड बडादशैंको मुख्य दिन विजयादशमी आज देशभर हर्षोल्लासका साथ मनाइँदै छ। आश्विन शुक्ल दशमीका अवसरमा आज मान्यजनको हातबाट दुर्गा भवानीको प्रसादस्वरूप टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गरिँदै छ। नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार यस वर्ष विजयादशमीको टीका लगाउने उत्तम साइत बिहान १०ः२६ बजे रहेको छ।

विजयादशमीका दिन घरघरमा गुरु, पुरोहित, हजुरबुबा, हजुरआमा, बुबा, आमा तथा अन्य मान्यजनबाट टीका, जमरा र प्रसाद ग्रहण गर्ने परम्परा छ। टीका लगाएर परिवारका सदस्य तथा आफन्तजनबीच सुख, शान्ति, समृद्धि, सुस्वास्थ्य, दीर्घायु र उत्तरोत्तर प्रगतिको कामना गर्दै आशीर्वाद आदानप्रदान गरिन्छ।

समितिका अनुसार टीका लगाउने व्यक्ति पूर्वतर्फ र टीका लगाइदिने व्यक्ति पश्चिमतर्फ फर्किनुपर्ने धार्मिक मान्यता छ। घटस्थापनाका दिन विधिपूर्वक स्थापना गरिएको कलशको जलबाट अभिषेक गरी दुर्गा भवानीको प्रसादस्वरूप टीका र जमरा लगाउने परम्परा रहेको छ।

विजयादशमीको टीका रातो वा सेतो अक्षता, दही र अबिरलगायत सामग्रीबाट तयार गरी लगाउने चलन छ। पहेँलो जमरालाई समृद्धि, उर्वरता र शुभताको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ। नवरात्रभर देवी दुर्गाको पूजा आराधना गरेपछि दशमीका दिन प्रसाद ग्रहण गर्दै परिवार तथा आफन्तबीच शुभकामना साटासाट गर्ने नेपाली परम्परा छ।

धार्मिक मान्यताअनुसार विजयादशमी आफैँमा शुभ दिन भएकाले सामान्य मानिसले टीका लगाउन अनिवार्य रूपमा साइत कुर्नु नपर्ने विश्वास छ। तर राज्य सञ्चालक तथा विशेष धार्मिक विधिअनुसार टीका ग्रहण गर्नुपर्ने व्यक्तिका लागि उत्तम साइत निर्धारण गर्ने परम्परा रहेको छ। साइतमा टीका लगाउन नभ्याउनेले दिनभर आफ्नो अनुकूल समयमा मान्यजनबाट टीका र आशीर्वाद ग्रहण गर्न सक्छन्।

समितिका अनुसार टीका लगाउनुअघि दुर्गा भवानीको विधिपूर्वक विसर्जन गर्नुपर्ने धार्मिक विधान छ। विशेष कारणले बिहानै यात्रा गर्नुपर्ने वा टीका लगाउनुपर्ने अवस्था भएमा सूर्योदयपछि देवी विसर्जन गरी टीका ग्रहण गर्न सकिने मान्यता छ। यस विषयमा स्थानीय परम्परा तथा पुरोहितको सल्लाहअनुसार धार्मिक विधि पूरा गर्ने चलन छ।

विजयादशमीमा लगाइने टीका र जमरा घटस्थापनादेखि सुरु भएको नौदिने दुर्गा आराधनाको प्रसादका रूपमा ग्रहण गरिन्छ। आश्विन शुक्ल प्रतिपदाका दिन जमरा राखेर सुरु गरिएको नवरात्र नवमीसम्म नवदुर्गाको पूजा आराधना गरेपछि दशमीका दिन देवीको प्रसाद ग्रहण गरिन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार यसरी टीका र जमरा लगाउँदा देवीको आशीर्वाद प्राप्त हुनुका साथै जीवनमा सुख, शान्ति र समृद्धि कायम हुन्छ।

विजयादशमीको दिनदेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म मान्यजनबाट टीका र जमरा ग्रहण गर्ने परम्परा छ। रोजगारी, अध्ययन तथा अन्य कारणले दशमीका दिन घर पुग्न नसक्नेहरू पनि पूर्णिमासम्म आफन्तकहाँ पुगेर टीका लगाउने गर्छन्। यसले टाढिएका परिवारका सदस्य तथा आफन्तलाई भेटघाट गर्ने अवसरसमेत प्रदान गर्छ।

बडादशैं नेपाली समाजको धार्मिक तथा सांस्कृतिक जीवनसँग गहिरो रूपमा जोडिएको पर्व हो। यस अवसरमा देशका विभिन्न स्थानमा बसोबास गर्ने नेपालीहरू आफ्नो जन्मथलो फर्किने, परिवारसँग समय बिताउने र मान्यजनबाट आशीर्वाद लिने गर्छन्। विदेशमा रहेका नेपालीले पनि आपसमा भेला भएर टीका तथा जमरा लगाउँदै दशैं मनाउने गरेका छन्।

दशैंको धार्मिक पक्षसँगै यसको सामाजिक महत्त्व पनि उत्तिकै छ। परिवारका सदस्यबीच आत्मीयता बढाउने, पुस्ताबीचको सम्बन्ध बलियो बनाउने र आपसी सद्भाव कायम गर्ने अवसरका रूपमा विजयादशमीलाई लिइन्छ। वर्षभरि काम, अध्ययन र रोजगारीका कारण टाढिएका आफन्त एकै ठाउँमा भेला हुँदा पर्वको रौनक थप बढ्ने गर्छ।

विजयादशमीपछि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म दशैंको उत्सव जारी रहन्छ। पूर्णिमाका दिन महालक्ष्मीको पूजा आराधना तथा व्रत गरेपछि बडादशैंको समापन हुने धार्मिक मान्यता छ। यसरी घटस्थापनादेखि सुरु भएको बडादशैं टीका, जमरा, आशीर्वाद र पारिवारिक भेटघाटसँगै नेपालीको प्रमुख सांस्कृतिक पर्वका रूपमा मनाइन्छ।