काठमाडौँ– बडादसैँको आठौँ दिन आज महाअष्टमी पर्व देशभर दुर्गा भवानीको विशेष पूजाआराधना गरी मनाइँदै छ। आश्विन शुक्ल अष्टमीका दिन मनाइने यस पर्वमा महाकाली, महालक्ष्मी र महासरस्वतीको पूजा गर्ने परम्परा छ। यस अवसरमा देशभरका शक्तिपीठ तथा देवी मन्दिरमा बिहानैदेखि दर्शन र पूजाआजा गर्ने भक्तजनको चहलपहल बढेको छ।

धार्मिक मान्यताअनुसार महाअष्टमी दुर्गा भवानीलाई शक्तिशाली बनाउने विशेष दिन हो। त्यसैले यस दिन दसैँघर, कोत तथा विभिन्न शक्तिपीठमा विधिपूर्वक पूजा, दुर्गा सप्तशती, श्रीमद्देवीभागवत र देवी स्तोत्र पाठ गरिन्छ। कतिपय मन्दिर तथा पूजास्थलमा परम्पराअनुसार पशुबलिसहित पूजा गर्ने चलन छ।

धर्मशास्त्रविद्हरूका अनुसार सनातन परम्परामा सात्त्विक, राजस र तामस गरी तीन प्रकारका पूजाको वर्णन गरिएको छ। जल, चन्दन, अक्षतालगायत सामग्रीद्वारा गरिने पूजालाई सात्त्विक, पशुबलिसहितको पूजालाई राजस र मदिरासमेत चढाइने पूजालाई तामस पूजाका रूपमा व्याख्या गरिएको उनीहरू बताउँछन्। शास्त्रीय परम्परामा पशुबलिको औचित्यबारे विभिन्न धार्मिक व्याख्या पाइन्छन्। कतिपय परम्परामा भने पशुबलिको सट्टा फलफूल तथा तरकारी चढाउने चलन छ।

धर्मशास्त्रविद्हरूका अनुसार दुर्गा सप्तशतीको आठौँ अध्यायमा समेत बलिसम्बन्धी प्रसङ्ग उल्लेख छ। आसुरी प्रवृत्तिको नाश र देवीको आराधनासँग जोडेर पशुबलिलाई व्याख्या गरिने धार्मिक मान्यता रहेको उनीहरूको भनाइ छ। शास्त्रीय विधानअनुसार ब्राह्मणका लागि भने पशुबलि वर्जित रहेको बताइन्छ।

उपत्यकाका शक्तिपीठमा विशेष पूजा:

महाअष्टमीका अवसरमा काठमाडौँ उपत्यकाका गुह्येश्वरी, मैतीदेवी, कालिकास्थान, भद्रकाली, नक्साल भगवती, शोभा भगवती, विजेश्वरी, इन्द्रायणी, रक्तकाली, वज्रयोगिनी, सङ्कटा, बज्रवाराही, दक्षिणकाली, चामुण्डा, सुन्दरीमाई, भाटभटेनी र बङ्गलामुखीलगायत शक्तिपीठमा विशेष पूजाआजा गरिन्छ। यी मन्दिरमा कुल परम्परा र धार्मिक विधिअनुसार पूजा तथा बलि चढाउन भक्तजन पुग्ने गर्छन्।

उपत्यकाबाहिर पनि गोरखाको मनकामना, पर्साको गहवामाई, सप्तरीको छिन्नमस्ता भगवती, धनुषाको राजदेवी, डडेल्धुराको उग्रतारा, काभ्रेपलाञ्चोकका चण्डेश्वरी, नाला भगवती र पलाञ्चोक भगवती, सिन्धुपाल्चोकको पाल्चोक भगवती, दोलखाको कालिञ्चोक भगवती तथा ताप्लेजुङको पाथीभरालगायत शक्तिपीठमा भक्तजनको घुइँचो लाग्ने गर्दछ।

हातहतियार र सवारीसाधनको पनि पूजा:

महाअष्टमीमा देवीका शस्त्रअस्त्रको प्रतीकका रूपमा कलपुर्जा, हातहतियार तथा यातायातका साधन सफा गरी पूजा गर्ने परम्परा छ। देवीका शस्त्रअस्त्रसँगै चतुरङ्गिणी सेनाको समेत आह्वान गरी पूजा गर्ने धार्मिक चलन रहेको छ।

पशुबलि नचढाउने परिवारले आफ्नो कुल परम्पराअनुसार काँक्रो, घिरौँला, कुभिण्डो, मूला र नरिवललगायत सामग्री चढाएर पूजा गर्ने गर्छन्। यसले फरक–फरक धार्मिक अभ्यास र पारिवारिक परम्पराअनुसार महाअष्टमी मनाउने चलन रहेको देखाउँछ।

महाअष्टमीको रातलाई कालरात्रिका रूपमा विशेष पूजाआराधना गर्ने परम्परा पनि छ। हनुमानढोकास्थित दसैँघरमा राज्यका तर्फबाट ५४ बोका र ५४ राँगाको बलिसहित कालरात्रि पूजा गर्ने परम्परा रहेको छ। कालरात्रिको पूजा विधि र सङ्कल्पसमेत छुट्टै हुने भएकाले यसलाई महाअष्टमीको विशेष धार्मिक अनुष्ठानका रूपमा लिइन्छ।

यसरी महाअष्टमी धार्मिक आस्था, शक्ति आराधना, कुलपरम्परा र सांस्कृतिक अभ्याससँग जोडिएको बडादसैँको महत्वपूर्ण दिनका रूपमा मनाइँदै छ।